تعداد نشریات | 418 |
تعداد شمارهها | 9,985 |
تعداد مقالات | 83,469 |
تعداد مشاهده مقاله | 76,606,348 |
تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 53,718,272 |
بررسی فون کنههای سخت آلوده کننده بز و تغییرات فصلی جمعیت آنها در استان آذربایجان غربی | |||
آسیبشناسی درمانگاهی دامپزشکی | |||
مقاله 6، دوره 3، 4 (12) زمستان، اسفند 1388، صفحه 667-671 اصل مقاله (343.12 K) | |||
نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | |||
نویسندگان | |||
سهراب رسولی* 1؛ محمد صدقیان2؛ کمال جعفری3؛ اسماعیل ولیزاده3؛ مهران مجرد4 | |||
1دانشکده دامپزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه، ارومیه، ایران | |||
2گروه دامپزشکی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شبستر، شبستر، ایران | |||
3کارشناس علوم آزمایشگاهی دامپزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه، ارومیه، ایران | |||
4عضو هیات علمی دانشگاه پیام نور نقده، نقده، ایران | |||
چکیده | |||
بررسی حاضر به منظور تعیین گونههای کنه در آذربایجان غربی خصوصاً در سطح بدن بزهای منطقه و میزان توزیع آلودگی بر حسب سن و جنس در قسمتهای مختلف بدن بز، میزان تغییرات فصلی آلودگی و میزان شیوع آن در حیوانات مزبور انجام پذیرفت. این بررسی از اول فروردین ماه سال 1385 تا اواخر اسفند ماه سال 1385 انجام گردیده است. در طی این مدت از 21 شهر تابعه استان آذربایجان غربی و در مجموع از تعداد 1800 رأس بز نر و ماده با سنین مختلف، نمونهگیری صورت پذیرفت. دادهها با استفاده از نرم افزارSpss آنالیز گردید. نتایج این مطالعه نشان داد تعداد 52 رأس (88/2%) بز آلوده به کنه بودند. بالاترین میزان آلودگی در بزها مربوط به خرداد ماه و در شهر میاندوآب و کمترین میزان آلودگی مربوط به بهمن ماه و در شهرستان شاهیندژ بوده است. در آنالیز آماری اختلاف معنیداری، بین تعداد کنههای جداسازی شده در ماههای مختلف و فصول سال وجود داشت (05/0p<). از 251 کنه بالغ و نمف شناسایی شده در روی بزان به ترتیب آلودگی مربوط به ریپی سفالوس بورسا ( 96/58%)، هیالوما آناتولیکم آناتولیکم (85/35%)، درماسنتور مارژیناتوس ( 98/3%) و همافیزالیس پونکتاتا ( 19/1%) بود. فراوانی آلودگی به کنه در قسمتهای مختلف بدن در بزان به ترتیب روی پستان (35%)، کشاله ران (34%)، سر و گردن ( 18%) و روی بیضه (13%) مشاهده گردید. | |||
کلیدواژهها | |||
بز؛ کنه؛ آذربایجان غربی؛ ایران | |||
اصل مقاله | |||
مقدمه
در سطح استان آذربایجان غربی بیش از 5200000 (پنج میلیون و دویست هزار) رأس گوسفند و بز نقش عمده ای در تأمین گوشت و شیر کشور دارند (2). حضور کنهها در دامها باعث ایجاد ضایعات موضعی در محل گزش و همچنین ضایعات سیستمیک بهصورت مرگ ناشی از کمخونی، فلجی ناشی از کنه، انتقال بیماریهای مختلف مثل تیلریوز و بابزیوز میشود. گرچه فون انگلی کنههای سخت و همچنین برخی خصوصیات بوم شناختی آنها در معدودی از مناطق ایران مورد بررسی قرار گرفته است، اما گونههای کنه در همه مناطق ایران بهطور اعم و در آذربایجان غربی بهطور اخص و بهویژه فصول فعالیت آنها به طور کامل مشخص نیست. بررسی حاضر به منظور تعیین گونههای کنههای سخت در آذربایجان غربی خصوصاً در سطح بدن بزهای منطقه و میزان توزیع آلودگی بر حسب سن و جنس در قسمتهای مختلف بدن بز، میزان تغییرات فصلی آلودگی و میزان شیوع آن در حیوانات مزبور در منطقه آذربایجان غربی انجام پذیرفت. مواد و روشکار این بررسی از اول فروردین ماه سال 1385 تا اواخر اسفند ماه سال 1385 انجام گردیده است. در طی این مدت از 21 شهر استان آذربایجان غربی که بهصورت تصادفی با استفاده از جداول اعداد تصادفی برای دو نیمه سال و برای هر ماه 3 شهر انتخاب گردیده بود طی 36 مرحله نمونه برداری و در هر مرحله از سطح بدن بز به تفکیک که بهصورت تصادفی از بین گلههای منطقه مورد نظر انتخاب گردیده بودند و با قید تمام مشخصات شامل شهر نمونهگیری، نوع دام، جنس دام، سن دام، محل اخذ نمونه، تعداد کنههای جداسازی شده، نمونهگیری صورت پذیرفت. با توجه به اینکه اکثراً کنهها در مناطق کم موی حیوان مستقر میشوند بهصورت قراردادی نواحی کشاله ران، پستان، بیضه، سر و گردن دام مورد بازبینی قرار گرفت. کنههای جدا شده را در ظروف دربدار که قبلاً جهت نمونه گیری آماده و شماره گذاری شده بودند قرار داده و تاریخ جداسازی کنهها ثبت میگردید. روی کنههای جمعآوری شده در ظروف نمونهبرداری مخلوطی از یک قسمت گلیسیرین و نه قسمت الکل اضافه میشد. جنس و گونه نمونههای جمعآوری شده زیر لوپ با استفاده از کلیدهای تشخیصی موجود تشخیص داده میشد (10). نتایج بهدست آمده در این بررسی با استفاده از نرم افزار Spss 15 و توسط آزمون آنالیز واریانس یکطرفه مورد آنالیز آماری قرار گرفتند. نتایج نتایج این مطالعه نشان داد در مجموع از تعداد 1800 رأس بز نر و ماده با سنین مختلف، تعداد 52 رأس (88/2%) آلوده به کنه بودند. از این تعداد دام آلوده تعداد 251 عدد کنه از بزان جداسازی و شناسایی گردید. میانگین تعداد کنه در بزهای آلوده، 82/4 کنه به ازای هر بز بوده است. در بزان، تعداد 126 عدد (19/50%) کنه نر بالغ و تعداد 110 عدد (82/43%) کنه ماده بالغ بوده و تنها در ماههای خرداد و تیر ماه تعداد 15 عدد نمف (97/5%) گزارش گردید. بالاترین میزان آلودگی در بزها مربوط به خرداد ماه و در شهر میاندوآب و کمترین میزان آلودگی مربوط به ماه بهمن و در شهر شاهیندژ بوده است. کنههای شناسایی شده در روی بزان به ترتیب ریپی سفالوس بورسا (96/58%)- هیالوما آناتولیکم آناتولیکم (85/35%)، درماسنتور مارژیناتوس (98/3%) و همافیزالیس پونکتاتا (19/1%) بودند. فراوانی آلودگی به کنه در قسمتهای مختلف بدن بزان به ترتیب روی پستان (35%)، کشاله ران (34%)، سر و گردن ( 18%) و روی بیضه (13%) مشاهده گردید. میانگین تعداد کنهها در بزان استان آذربایجان غربی در طی ماههای سال 1385 در نمودار 1 ارائه گردیده است.
نمودار 1- میانگین تعداد کنههای جدا شده از بزان آلوده
بحث و نتیجهگیری نتایج بهدست آمده در خصوص فصول فعالیت کنههای شناسایی شده، نشان داد که کنههای جنس هیالوما در تمام فصول سال در استان آذربایجانغربی فعالیت داشته و بیشترین زمان فعالیت آنها از اواسط اردیبهشت ماه شروع شده و تا اواسط تیر ماه ادامه یافته و سپس بهطور کاملاً محسوسی کاهش مییابد. در رابطه با کنههای جنس ریپی سفالوس نیز همانند جنس هیالوما شروع فعالیت در اردیبهشت ماه بوده و خرداد و تیر ماه به اوج خود میرسد و سپس در مرداد ماه کاهش یافته و تقریباً یک روند یکسان را تا زمستان ادامه میدهد. کنههای جنس درماسنتور دارای یک دوره فعالیت در اردیبهشت و اواسط خرداد بوده و سپس از فعالیت آنها کاسته شده و دوباره یک دوره فعالیت در آبان و آذر ماه نشان میدهند. کنههای جنس همافیزالیس نیز تنها در محدوده زمانی اواسط اردیبهشت تا اواخر خرداد فعالیت محدودی دارند و از دامهای منطقه جداسازی گردیدهاند. در بین شهرهای استان بیشترین میزان اوج آلودگی کنههای سخت در بز همزمان با افزایش رطوبت نسبی و میزان بارندگی در بهار پدید میآید (2 و 4). در چنین شرایطی درجه حرارت مناسب در منطقه بین 13 تا 17 درجه سانتیگراد میباشد. در فصل تابستان بهعلت کاهش رطوبت نسبی که یکی از عوامل بسیار مؤثر در بقاء کنه در سطح مرتع میباشد (9)، جمعیت کنهها نقصان یافته و ریتم دوم آلودگی در فصل پاییز انجام میپذیرد که هم سو با افزایش رطوبت نسبی و میزان بارندگی بوده لیکن بهعلت کاهش درجه حرارت زیاد محسوس نیست. با توجه به میزان بارندگی و درجه حرارت چنین بحث میشود که جمعیت فعال کنه بر روی بز با تغییرات جزئی دارای یک اوج بهاره بوده و آغاز فعالیت پیوسته آن را میتوان از مهر یا آبان ماه تصور نمود. در آنالیز آماری نتایج نتایج حاصل با گزارشات هوگسترال (1980) که کنههای جنس ریپی سفالوس و هیالوما را از روی بز از نقاط مختلف ایران در بهار و پاییز بهصورت فعال گزارش کرده و بیشترین فعالیت آنها را در بهار دانسته، همخوانی دارد (7). همچنین با مطالعات مظلوم (1350) که اعلام داشته، فصل فعالیت این کنهها از اوایل بهار شروع و در خرداد و تیر ماه به حداکثر میرسد و سپس به تدریج کاهش پیدا کرده و در پاییز کمتر و در زمستان دیده نمیشود، مطابقت دارد (5). همچنین رهبری (1364) اعلام داشته که در شهرستان ارومیه، افزایش تعداد کنهها در بز با دو نوسان بهاره و پائیزه همراه بوده و اوج آلودگی در اردیبهشت است، که با نتایج بهدست آمده در این تحقیق همخوانی نزدیکی دارد (4 و 8). بهگام و همکاران (1371) اوج آلودگی گوسفندان و بزان به کنهها را در استان آذربایجان غربی در اواسط اردیبهشت تا اواسط خرداد ماه گزارش نموده و اوج دیگر آلودگی را از اواخر مهر تا اواخر آذر اعلام داشتهاند (2). بهطور کل نتایج حاصل از تحقیق حاضر با تحقیقات صورت گرفته قبلی در این خصوص در منطقه ارومیه و استان آذربایجان غربی در میزان فراوانی کنههای سخت در ماهها و فصول مختلف سال در بزان همخوانی دارد. نتایج حاصل با نتایج بهدست آمده توسط رهبری در سال 1364 در ارومیه که میزان آلودگی بزان را 66/42 درصد اعلام داشته (4) مطابقت ندارد که این عدم همخوانی، میتواند در اثر بهبود وضعیت بهداشتی جایگاههای پرورش دام و همچنین اجرای برنامههای مبارزه با انگلهای خارجی با استفاده از سموم مختلف طی سالیان اخیر باشد. کنههای شناسایی شده در روی بزان به ترتیب ریپی سفالوس بورسا، هیالوما آناتولیکم آناتولیکم، درماسنتور مارژیناتوس و همافیزالیس پونکتاتا بودند. حسینی در سال 1383 در شهرستان ارومیه، در گوسفند و بز، شایعترین گونه کنه را ریپی سفالوس بورسا و کمترین آن را بوفیلوس آنولاتوس اعلام داشته (3)، همچنین بهرامی در سال 1377،دراستان آذربایجانغربی فراوانی کنهها را در جمعیت دامی و طیور به ترتیب ریپیسفالوس، هیالوما، بوفیلوس، درماسنتور و همافیزالیس اعلام داشته است (1). همچنین بهگام در سال 1371 از کنههای جداسازی شده، به ترتیب هیالوما، ریپی سفالوس، همافیزالیس و درماسنتور را واجد بیشترین میزان آلودگی اعلام داشته است (2)، هاشمزاده فرهنگ، در سال 1384 در گزارش خود در شهرستان تبریز، تنوع گونهای کنههای یافت شده را هیالوما آناتولیکم آناتولیکم، ریپی سفالوس بورسا، ریپی سفالوس سانگوئینوس و کنه همافیزالیس سولکاتا اعلام داشته است (6) که این گزارشات با نتایج حاصل از این تحقیق به دلیل نزدیکی مناطق مذکور با استان آذربایجان غربی و یکسان بودن شرایط اقلیمی همخوانی نزدیکی دارد. بهطور کل مطالعات صورت گرفته در این تحقیق با مطالعات سایر محققین بهعلت مشابهت شرایط اقلیمی مطابقت دارد، هر چند اختلافات جزئی بین نتایج بهدست آمده فعلی و گذشته در پارهای موارد وجود دارد (چه در منطقه ارومیه و چه در سایر مناطق) که این اختلافات را میتوان با توجه به تنوع اقلیمی آب و هوائی، اختلاف حساسیت نژادهای مختلف دام در کشور نسبت به آلودگی کنه، مدیریت پرورش و نگهداری دام و | |||
مراجع | |||
| |||
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,546 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 516 |