تعداد نشریات | 418 |
تعداد شمارهها | 9,985 |
تعداد مقالات | 83,469 |
تعداد مشاهده مقاله | 76,605,945 |
تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 53,717,803 |
ارزیابی مارکرهای قلبی و برخی پارامترهای بیوشیمیایی سرم در اسب های با نمونه سرمی مثبت آنفولانزا | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
آسیبشناسی درمانگاهی دامپزشکی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
مقاله 8، دوره 7، 1 (25) بهار، خرداد 1392، صفحه 1806-1819 اصل مقاله (1.11 M) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
نویسندگان | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
علی حسن پور* 1؛ بهرام عمواوغلی تبریزی2؛ منصور خاکپور3 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
11-دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، دانشیار گروه آموزشی علوم درمانگاهی دانشکده دامپزشکی، تبریز، ایران. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
22- دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، استادیار گروه آموزشی علوم درمانگاهی دانشکده دامپزشکی، تبریز، ایران. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
33- دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، دانشکده دامپزشکی، استادیار گروه آموزشی پاتوبیولوژی، تبریز، ایران. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
چکیده | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
چکیده این مطالعه به منظور بررسی تاثیر آلودگی به ویروس آنفولانزای اسبی بر تغییرات الکتروکاردیوگرام، آریتمیهای قلبی و سطوح سرمی تروپونین قلبی و فعالیت برخی آنزیمها در سرم اسب انجام گرفت. بدین منظور از تعداد 202 رأس اسب نر در سنین 3-1 سال بعد از اخذ الکتروکاردیوگرام و شمارش ضربان قلب، از طریق ورید وداج20 میلیلیتر نمونه خون اخذ شد. با استفاده از کیت الایزا میزان آلودگی به ویروس آنفولانزا بررسی شد. درصد آلودگی سرمی به این ویروس در اسبهای تحت بررسی 5/9% (19 رأس) بود و درصد اسبهای سالم 5/90% (183 رأس) بود که این اسبها به ترتیب در دو گروه بیمار و شاهد قرار گرفتند. در کل نمونههای سرمی، میزان فعالیت سرمی پروتئین ساختاری تروپونین I قلبی و فعالیت سرمی آنزیمهای کبدی و سطح سرمی پروتئین تام، آلبومین، گلوکز، اوره، کراتینین، کلسترول و تری گلیسیرید اندازهگیری شد و تغییرات الکتروکاردیوگرافی و تعداد ضربان قلب نیز در هر دو گروه بررسی شد. میانگین تعداد ضربان قلب در گروه بیمار افزایش معنیداری داشت(05/0p<) و رخداد آریتمی قلبی نیز بهطور معنیداری بیشتر شده بود(05/0p<). تغییر در شکل امواج فقط در مورد کمپلکسQRS معنیدار بود. میانگین سطح سرمی تروپونین قلبی بهطور معنیداری افزایش داشت (023/0=p). میزان فعالیت سرمی آنزیمهای کبدی بهغیر از آلکالن فسفاتاز در بین دو گروه تغییر معنیداری نداشت. میانگین سطح سرمی پروتئین تام و آلبومین در گروه بیمار افزایش معنیداری داشت (بهترتیب 046/0= p و021/0= p). گلوکز و کلسترول سرم در گروه بیمار کمتر از گروه شاهد بود ولی این کاهش غیرمعنیدار بود. میانگین سطح سرمی اوره، کراتینین و تریگلیسیرید در گروه شاهد افزایش غیرمعنیداری داشت. نتیجه نهایی اینکه بهدنبال به آلودگی به ویروس آنفولانزا در اسب تغییرات الکتروکاردیوگرافیک ایجاد میشود که این تغییرات بیشتر فیزیولوژیک میباشند و سطح سرمی تروپونین قلبی، پروتئین تام، آلبومین و فعالیت سرمی آنزیم آلکالن فسفاتاز افزایش مییابد. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
کلیدواژهها | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
آنفولانزای اسبی؛ مارکرهای قلبی؛ پارامترهای بیوشیمیایی؛ اسب | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
اصل مقاله | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
مقدمه بیماری آنفولانزای اسبی با یک التهاب در قسمت فوقانی دستگاه تنفس شروع میشود. بیشتر واگیریها در اسبهای جوان کمتر از 2 سال و به ویژه در سنین بین 2 تا 6 ماه بروز میکند. علایم بیماری بهصورت تب خفیف تا شدید، سرفه که ابتدا خشک بوده و سپس مرطوب میگردد و ترشحات بینی که گاهاً به صورت آبکی است، دیده میشود. تکسمیهایی که در شرایط نامساعد محیط خارج نگهداری میشوند، دوره بیماری را بدون عارضه گذرانده ولی اسبهایی که کار میکنند و یا در حمل و نقل مورد استفاده قرار میگیرند و یا اینکه در معرض شرایط نامساعد جوی واقع میشوند سرفه در آنها شدیدتر شده و حتی ممکن است به عوارضی چون برونشیت، ذاتالریه و خیز پاها دچار شوند. اما خوشبختانه میزان مرگ و میر حدود 1 تا 3 درصد میباشد (Guther et al., 2009; Powell et al., 1995). انتقال بیماری در اسب از طریق استنشاق هوایی بوده که قطرات آلوده ترشحات دستگاه تنفسی اسبهای بیمار در هوا پراکنده شده و باعث انتقال بیماری میشود. از این رو در زمان کوتاهی این ویروس قادر است اسبهای موجود در آن محیط را آلوده کند و در ضمن انتشار به وسیله اشیای آلوده نیز امکانپذیر است. به طور کلی مسابقات اسب دوانی، نمایشگاههای عرضه اسب و محیطهایی که جراحیهای اسب در آنجا انجام میشود، اماکن مناسبی برای انتشار این بیماری در سطح جهانی محسوب میشود (Powell et al., 1995). در اسب علل انواع آریتمیهای قلبی که در پی بیماریهای دستگاه گوارش بروز میکند عبارتند از: اثر مستقیم آندوتوکسینها بر میوکارد قلب، اختلال در عملکرد اعصاب به علت اتساع معده و رودهها در اثر کاهش حرکات گوارشی، اختلال الکترولیتی و عدم تعادل اسید و باز (Powell et al., 1995). در ایران در مطالعات متعدد آلودگی سرمی به ویروس آنفولانزای اسبی گزارش شده است (قدردان مشهدی و همکاران، 1389). آنفولانزا در اسب ممکن است بهدلیل عوامل ذکر شده فوق باعث تغییرات در الکتروکاردیوگرام قلب و پارامترهای بیوشیمیایی مرتبط با قلب شود. امروزه افزایش میزان تروپونین I قلبی به عنوان شاخص بیوشیمیایی استاندارد جهت تشخیص آسیب میوکارد و انفارکتوس حاد میوکارد پذیرفته شده است (Nostell and Haggstrom, 2008). افزایش سطح سرمی تروپونین قلبی میتواند ناشی از آسیب میوکارد قلب بدنبال عوامل یاد شده فوق باشد. جهت تشخیص بیماری آنفلوآنزا از روشهای آزمایشگاهی و بالینی استفاده میشود. این مطالعه به منظور بررسی آلودگی سرولوژیک به این بیماری و ارزیابی مارکرهای قلبی و برخی پارامترهای بیوشیمیایی سرم در اسبهای با نمونه سرمی مثبت آنفولانزا در تبریز انجام گرفت.
مواد و روشها جهت انجام تحقیق در اطراف تبریز با مراجعه به اسبداریهای صنعتی و سنتی از تعداد 202 رأس اسب نر در سنین 3-1 سال بعد از اخذالکتروکاردیوگرام و شمارش ضربان قلب، از طریق ورید وداج20 میلیلیتر نمونه خون اخذ شد. الکتروکاردیوگرام با استفاده از دستگاه دیجیتالی تک کاناله در اشتقاق قاعدهای رأسی به مدت 30 ثانیه اخذ شد. پس از جدا شدن سرم، نمونهها منجمد شده و جهت مطالعه به آزمایشگاه مرجع واقع در کرج ارسال شد. با استفاده از کیت الایزا (IDVET) میزان آلودگی به ویروس آنفولانزا بررسی و میانگین آلودگی مشخص شده و نمونهها در دو گروه مثبت (اسبهای با نمونه سرمی مثبت آنفولانزا) و گروه منفی (اسبهای با نمونه سرمی منفی آنفولانزا) قرار گرفتند. در نمونههای سرمی میزان فعالیت سرمی پروتئین ساختاری تروپونین I قلبی با روش سنجش لومینانس ایمونومتریک (Vitros ECi Analyzer) (Apple and Jaffe, 2006) و فعالیت سرمی آنزیمهای GGT،ALP،ALT، AST، CK و سطح سرمی پروتئین تام، آلبومین، گلوکز، اوره، کراتینین، کلسترول و تریگلیسیرید با کیتهای بیوشیمیایی موجود اندازهگیری شد. تغییرات الکتروکاردیوگرافی و تعداد ضربان قلب نیز بررسی شد.
تحلیل آماری جهت تحلیل نتایج از نرم افزار آماریSPSS15 استفاده شد. در مورد تغییرات الکتروکاردیوگرافیک نتایج به صورت توصیفی بیان و با روش chi-square مقایسه گردید. جهت مقایسه میانگین پارامترهای سرمی از روش آماری T-test و جهت تعیین ارتباط از روش correlation استفاده شد.
یافتهها تعداد 19 نمونه سرمی از مجموع 202 رأس اسب، آلودگی سرمی به ویروس آنفولانزای اسبی را نشان دادند. درصد آلودگی سرمی به این ویروس در اسبهای تحت بررسی 5/9% (19 رأس) بود و درصد اسبهای سالم 5/90% (183 رأس) بود که این اسبها به ترتیب در دو گروه بیمار و شاهد قرار گرفتند. تعداد ضربان قلب در گروه شاهد 26 تا 86 ضربه در دقیقه بود که میانگین ضربان قلب 20/11±41/42 ضربه در دقیقه تعیین شد. ولی در گروه بیمار تعداد ضربان قلب 32 تا 98 ضربه با میانگین 38/14±22/54 ضربه در دقیقه بود. اختلاف میانگین تعداد ضربان قلب در بین دو گروه معنیدار بود (05/0p<).
نمودار1: میانگین تعداد ضربان قلب در دقیقه در اسبهای تحت مطالعه در دو گروه شاهد و بیمار
در بررسی تغییرات الکتروکاردیوگرافیک در گروه شاهد مشخص شد که از 183 رأس اسب تحت مطالعه 164 راس دارای ریتم طبیعی قلب بودند و در 19 رأس (38/10%) آریتمیهای فیزیولوژیک قلبی مشاهده گردید که در 12 مورد تاکیکاردی سینوسی، در 4 مورد آریتمی سینوسی، در یک مورد بلوک دهلیزی بطنی درجه یک و در 2 مورد بلوک دهلیزی بطنی درجه دو ثبت شد. ولی در گروه بیمار از 19 رأس اسب آلوده به ویروس آنفولانزای اسبی12 رأس ریتم طبیعی در قلب داشته و 7 رأس (84/36%) آریتمی داشتند که همه موارد فیزیولوژیک بودند طوریکه در 4 مورد تاکیکاردی سینوسی، یک مورد آریتمی سینوسی و در دو مورد بلوک دهلیزی بطنی درجه دو ثبت شد. رخداد آریتمی قلبی در گروه بیمار بهطور معنیداری بیشتر از گروه سالم بود (05/0p<).
جدول1: توزیع فراوانی انواع ریتم قلبی در اسبهای تحت بررسی در دو گروه شاهد و بیمار
میانگین و انحراف معیار مدت زمان امواج P و QRS و فواصل P-R و Q-Tبر حسب ثانیه در دو گروه در جدول 2 آورده شده است. مقایسه اعداد موجود در جدول بیانگر این موضوع است که فواصل و مدت زمان امواج در محدوده طبیعی قرار دارند و اختلاف معنیداری بین دو میانگین وجود ندارد.
شکل1- نمونه الکتروکاردیوگرام طبیعی یک اسب
شکل2- تاکیکاردی سینوسی در یک رأس اسب
شکل 3: بلوک دهلیزی بطنی درجه 2 در یک رأس اسب
شکل 4: آریتمی سینوسی در یک رأس اسب
جدول2: میانگین مدت زمان و فواصل امواج (ثانیه) در اسبهای تحت بررسی در دو گروه شاهد و بیمار
میانگین و انحراف معیار ارتفاع امواج P، QRS و Tبر حسب میلیولت در دو گروه در جدول 3 آورده شده است. میانگین ارتفاع P و QRS در گروه بیمار بیشتر از گروه شاهد بود که در مورد موج Pاختلاف میانگین در بین دو گروه غیرمعنیدار (834/0=p) ولی در مورد موج QRS معنیدار بود (021/0=p). ارتفاع موج T در گروه شاهد بهطور غیر معنیداری کمتر از بیمار بود (811/0=p).
جدول 3: میانگین و انحراف معیار ارتفاع امواج (میلی ولت) در اسبهای تحت بررسی در دو گروه شاهد و بیمار
در گروه شاهد اشکال امواج ثبت شده در جدول 4 آمده است. در 89 مورد موج P دو مرحلهای و در 94 مورد تک مرحلهای ثبت شد. کمپلکسQRS در 39 مورد به صورت qrS، در 86 مورد بهصورت QRS، در 33 مورد بهصورت qRs و در 25 مورد به صورت QrS ثبت شد. موج T در 123 مورد منفی، 35 مورد منفی مثبت و در 25 مورد مثبت ثبت گردید. در گروه بیمار از 19 رأس اسب تحت بررسی در 10 مورد موج P دو مرحلهای و در 9 مورد تک مرحلهای ثبت شد. موج QRS در 8 مورد بهصورت qrs، در 6 مورد به صورت QRS، در 2 مورد بهصورت qrs ودر 3 مورد به صورت QrS ثبت شد. موج T در 7 مورد منفی، 3 مورد منفی مثبت، 5 مورد مثبت منفی و 4 مورد مثبت ثبت گردید (جدول 5).
جدول 4: اشکال امواج ثبت شده در اسبهای تحت بررسی در گروه شاهد
جدول 5: اشکال امواج ثبت شده در اسبهای تحت بررسی در گروه بیمار
میانگین سطح سرمی تروپونین قلبی در گروههای شاهد و بیمار به ترتیب ng/ml014/0±019/0 و 027/0±082/0 بود که اختلاف آماری معنیداری در بین دو گروه قید شده وجود داشت (023/0=p). میانگین فعالیت سرمی آنزیم آلکالن فسفاتاز در گروه بیمار بهطور معنیداری افزایش یافته بود (006/0=p). ولی میانگین فعالیت آنزیمهای آسپارتات آمینوترانسفراز، گاماگلوتامیل ترانسفراز، کراتین کیناز و آلانین آمینوترانسفراز در بین دو گروه اختلاف معنیداری نداشت (جدول 6).
جدول 6: مقایسه میانگین سطح سرمی تروپونین قلبی و فعالیت سرمی برخی آنزیمها در دو گروه شاهد و بیمار
میانگین سطح سرمی پروتئین تام، آلبومین، گلوکز، اوره، کراتین، کلسترول و تریگلیسیرید در دو گروه شاهد و بیمار در جدول 7 آورده شده است. میانگین سطح سرمی پروتئین تام و آلبومین در گروه بیمار افزایش معنیداری داشت (به ترتیب 046/0=p و 021/0=p). گلوکز و کلسترول سرم در گروه بیمار کمتر از گروه شاهد بود ولی این کاهش غیرمعنیدار بود. میانگین سطح سرمی اوره، کراتینین و تری گلیسیرید در گروه شاهد افزایش غیر معنیداری داشت.
جدول 7: مقایسه میانگین سطح سرمی توتال پروتئین، آلبومین، گلوکز، BUN، کراتین، کلسترول و تری گلیسیرید در دو گروه شاهد و بیمار
بحث و نتیجهگیری با توجه به پیشرفت روزافزون صنعت پرورش اسب و اهمیت کارایی و توان ورزشی اسب برای سوارکاران تامین سلامتی اسب ضروری میباشد. کارایی اسب کاملاً وابسته به فعالیت قلب و عروق میباشد و عوامل زیادی در تغییر در عملکرد قلب و عروق موثر هستند که در این میان نقش بیماریهای عفونی مثل آنفولانزای اسبی در کاهش یا بدی عملکرد قلب محتمل است. از طرف دیگر بررسی عملکرد قلب با اندازهگیری تروپونین قلبی در طب انسان و دام بحث داغ امروز میباشد. در این تحقیق میانگین تعداد ضربان قلب در اسبهای آلوده به آنفولانزا افزایش معنیداری را نشان داد (05/0p<). تب و درد ناشی از بیماری بهدلیل ایجاد تحریک سمپاتیک باعث افزایش خروج ایمپالس از گره سینوسی دهلیزی شده و در نتیجه تعداد ضربان قلب را بالا میبرد (Rezakhani et al., 1977). از 183 رأس اسب تحت بررسی در گروه شاهد در 164 رأس (62/89%) ریتم قلب طبیعی بود ولی در گروه بیمار، از 19 مورد تحت بررسی در 12 رأس (16/63%) ریتم قلب طبیعی بود که تغییر معنیداری در بین این دو گروه مشاهده شد (003/0=p). درد بهدلیل افزایش عملکرد و قدرت انقباضی قلب تغییراتی در الکتروکاردیوگرام و ریتم قلب ایجاد میکند که این تغییرات جزء موارد فیزیولوژیک تلقی میشود که در این تحقیق نیز چنین نتیجهای حاصل شد و تعداد موارد ریتم طبیعی قلب کاهش نشان داد. در گروه بیمار رخداد تاکیکاردی سینوسی افزایش نشان داد. تاکیکاردی سینوسی معرف افزایش تعداد ضربان قلب در پاسخ به عوامل همراه درد، تهییج، اضطراب و سایر عوامل استرسزا ایجاد میشود. تاکیکاردی مرضی ممکن است به شکل ثانویه در اثر بیماریهای عمومی یا به شکل اولیه در اثر اختلالات اختصاصی خود قلب پدید آید. تب، هیپوکسی، خونریزی و کمخونی از عوامل به وجود آورنده تاکیکاردی سینوسی مرضی به طور ثانویه هستند و مواردی از قبیل نارسایی احتقانی قلب، انفارکتوسهای میوکارد از جمله عوامل پدید آورنده تاکیکاردی سینوسی مرضی اولیه میباشد. در تکسمیها و در گاو ثابت شده است که مسمومیت در اثر خوردن مقادیر بالای خرزهره با تحریک سمپاتیکی تاکیکاردی سینوسی ایجاد میکند (Robertson, 1990). آریتمی سینوسی از جمله آریتمیهایی بود که در اسبهای تحت بررسی مشاهده شد. آریتمی سینوسی از جمله آریتمیهای فیزیولوژیک میباشد که ایمپالسهای خارج شده از گره سینوسی دهلیزی کند و تند میشود که در برخی از دامها از جمله اسب رخداد این نوع آریتمی را به تنفس حیوان (دم و بازدم) و تغییر در تونوسیتهی عصب واگ ارتباط میدهند (Rezakhani et al., 1977). البته برخی تغییرات الکترولیتی، ورزش، هیجان و استرس نیز در رخداد آن دخیل هستند که در این مطالعه تغییر قابل توجهی در زمان قبل و بعد وجود نداشت. به ویژه آنکه به دلیل موقعیت تشریحی گره SA در اسب و بزرگ بودن آن، قابلیت آن را برای تاثیرپذیری از واگ بیشتر مینماید. در اسبهای هر دو گروه بلوک دهلیزی بطنی درجه1 و 2 مشاهده شد. بلوک دهلیزی بطنی درجه 1 و 2 از جمله آریتمیهای فیزیولوژیک در اسب محسوب میشود که اگر در توانایی ورزش حیوان مشکل ایجاد کنند پاتولوژیک محسوب میشود و چون حیوان در توانایی ورزش حیوان مشکل ندارد، میتوان گفت که تمام موارد ثبت شده بلوک دهلیزی بطنی در این مطالعه فیزیولوژیک محسوب میشوند و رخداد آنها را میتوان به تغییرات الکترولیتی ارتباط داد. امروزه وجود مستمر بلوک درجه 2 در اسب را که در اخذ مکرر ECG پا برجا باشد، غیر عادی تلقی میکنند و معتقدند حتماً باید مورد توجه قرار گیرد. به هر حال آنچه که مسلم است، از جمله علل A-V بلوک درجه 2، میتواند اختلال در هدایت دهلیزی بطنی ناشی از به هم خوردن توازن الکترولیتها، زیادهروی در تجویز نمکهای کلسیم، مسمومیت با دیژیتالینها و مقادیر پایین خرزهره، کاردیومیوپاتیها و میوکاردیتهای توأم با بیماریهای تغذیهای و عفونی باشد. این حالت در دو مورد از آریتمی در گوسفندان مبتلا به سارکوسپوریدیوز مشاهده شده است (Robert and Sonnehblick, 2007). طی گزارشی که اخیراً ارائه شده است، از 50 رأس اسبی که تحت جراحی سلیوتومی اکتشافی قرار گرفته بودند نوار الکتروکاردیوگرام اخذ شد: 8 رأس (23%) مبتلا به ضربانهای پیشرس بطنی، 4 رأس (11%) مبتلا به تاکیکاردی بطنی ناگهانی و 11 رأس (31%) ضربانهای پیشرس فوق بطنی را نشان دادند (Stephen et al., 2004). به نظر ایشان، بیشترین علل وقوع این آریتمیهای ثانویه تاثیر اندوتوکسین بر میوکارد قلب و اختلالات اعصاب خودمختار و اختلال اسید و باز و عدم تعادل الکترولیتی بیان شده است (Robert and Sonnehblick, 2007). میانگین مدت زمان و فواصل امواج ثبت شده در اسبهای تحت بررسی در دو گروه تغییر معنیداری نشان نداد. کاهش غیر معنیدار فاصله امواج را میتوان به افزایش تعداد ضربان قلب بهدنبال بیماری بهدلیل تحریک سمپاتیک و استرس ارتباط داد. میانگین ارتفاع امواج در مورد موج p اختلاف معنیداری بین دو گروه نداشت. همچنین تغییر T نیز معنیدار نبود ولی در مورد موج QRS بهدنبال آلودگی با این ویروس ارتفاع موج QRS افزایش معنیداری (از 87/1 میلی ولت به 14/2 میلی ولت) را نشان داد (021/0= p). تغییر در ارتفاع موج QRS را میتوان به افزایش قدرت انقباضی بطنها بهدنبال بیماری ارتباط داد. در مطالعه انجام گرفته در اسب ترکمن حداقل ارتفاع موج Q را 01/0 میلیولت و حداکثر آن را 65/1 میلیولت، حداقل ارتفاع موج R را 01/0 میلی ولت و حداکثر آن را 30/3 میلیولت گزارش کردند (مخبر دزفولی و همکاران، 1380). فرگین در مطالعهای ارتفاع موج QRS را در اسب تروبرد 86/1 میلیولت گزارش کرده است (Fregin, 1982). در این مطالعه همچنین شکل امواج نیز در بین دو گروه مقایسه شد. موج p در دامهای بزرگ جثه مثل اسب در بیشتر موارد دو مرحلهای است که آریتمی محسوب نمیشود که اگر در دام کوچک جثه با این نوع تغییر شکل موج P برخورد کنیم باید انقباض زودرس دهلیزی یا تاکیکاردی دهلیزی و در موارد پیشرفته فیبریلاسیون دهلیزی محسوب کرد (Rezakhani et al., 1977). کمپلکس QRS در گروه شاهد در 39 مورد به صورت qrs، در 86 مورد بصورت QRS، در 33 مورد بهصورت qRs و در 25 مورد بهصورت QrSبود ولی در گروه بیمار در 8 مورد بهصورت qrs، در 6 مورد به صورت QRS، در 2 مورد بهصورت qrs ودر 3 مورد بصورت QrS بود. در تحقیق صورت گرفته توسط در اسب ترکمن اشکال کمپلکس QRS در 23% qR، 22% qRs، 2% Qr، 16% qRs، 4% qr، 2% Rs، 5% rS و 4% متفرقه بیان کردند (مخبر دزفولی و همکاران، 1380). در مطالعه فرگین فراوانی نمودهای QRS مورد اندازهگیری قرار نگرفت (Fregin, 1982). ولی در مطالعه دیگرچگونگی نمودهای QRS را در هفت اشتقاقI، II، III، aVR، aVF، aVL و 10V برای تعداد 100 رأس اسب مخلوط ایرانی به دست آورد. نگاهی به نتایج از شباهت چشمگیر آنها بهخصوص در سه محور اصلی بدن یعنی محورهای عرضی (I)، طولی (aVF) و عمودی (10V) با یافتههای مربوط به اسب ترکمن از نظر تنوع و تعداد بخشهای QRS حکایت میکند. به طوری که در تحقیق فوق در اشتقاق I نمودهای متنوع R, qrs, Rs, qr, Qr, qRs, qR, QR, QS و متفرقه را به ترتیب به میزان 4، 4، 15، 21، 7، 10، 10، 10، 9، 10 درصد مشخص کرد. وی در مورد اشتقاق aVF نیز نمودهای متنوع rS, Rs, qr, qRS, Qr, qRs, qR و متفرقه را به ترتیب به میزان 23، 22، 2، 16، 14، 2، 5 و 4 درصد ذکر میکند. در اشتقاق 10 V در 100% موارد فقط یک نمود دو بخشی (qR) را برای اسبهای مورد مطالعه خود به دست آورده است. موضوعی که بیشترین شباهت را با نتایج مربوط به اسب ترکمن بیان میدارد (حاجینژاد، 1367). موج T در گروه شاهد در123 مورد منفی، 35 مورد منفی مثبت و در 25 مورد مثبت بود ولی در گروه بیمار در 7 مورد منفی، 3 مورد منفی مثبت، 5 مورد مثبت منفی و 4 مورد مثبت ثبت شد. مثبت یا منفی بودن موج T آریتمی محسوب نمیشود و میتواند در اسب به هر شکل ثبت گردد. میانگین سطح سرمی تروپونین بهدنبال آلودگی به ویروس آنفولانزای اسبی افزایش معنیداری نشان داد. امروزه افزایش میزان تروپونین قلبی به عنوان شاخص بیوشیمیایی استاندارد جهت تشخیص آسیب میوکارد و انفارکتوس حاد میوکارد پذیرفته شده است (Parmacek et al., 2004; Schwarzwald et al., 2003). افزایش سطح سرمی تروپونین قلبی نیز میتواند ناشی از آسیب میوکارد قلب بهدنبال مصرف طولانی مدت این داروها باشد. در گزارشی در مورد یک اسب دچار پارگی آئورت و تاکیکاردی بطنی سطح سرمی cTnI را در روز مراجعه ng/mL 9/5 و پنج روز بعد ng/mL 3/4 گزارش نمودهاند (Cornelisse et al., 2000). اسچوارلد و همکاران نیز در سال 2003 در یک اسب دچار تاکیکاردی بطنی و نکروز میوکارد افزایش تروپونین را نشان دادند (Schwarzwald et al., 2003). در مطالعهای نشان داده شده است که مقدار سرمی cTnI در اسبان تروبرد مسابقه نسبت به اسبان چراگاهی تغییر معنیداری نداشت. مقدار متوسط cTnI در دو گروه ng/mL 085/0± 047/0 بود (Phillips et al., 2003). در یک مطالعه در سال 2006 با استفاده از ADVIA® مقدار طبیعی cTnI را در اسبان تروبرد زیر µg/mL 15/0 برآورد نمودند (Begg et al., 2006). در سال 2007 نشان دادند که در پیروپلاسموز (بابزیوز) اسب، افزایش سطح سرمی cTnI با تاکیکاردی و کمپلکسهای پیشرس بطنی چندشکلی و فوق بطنی ارتباط داشت. ایشان مقدار cTnI را در اسب مبتلا به پیروپلاسموز ng/mL27/0 و در اسبان سالم ng/mL 03/0-01/0 برآورد کردند (Diana et al., 2007). در مطالعهای نشان داده شده است که اغلب اسبان در هنگام استراحت تروپونین زیر µg/L022/0 دارند که 2-1 ساعت بعد از مسابقه همانند 14-10 ساعت بعد از آن مقداری افزایش مییابد (Nostell and Haggstrom, 2008). در مطالعهای با ایجاد آندوتوکسمی تجربی در اسب بالا رفتن میزان تروپونین قلبی در سرم راμg/L 135/0 گزارش کردند که در این مطالعه آریتمیهای ایجاد شده بیشتر از نوع بطنی بود (Nostell et al., 2011). میانگین فعالیت سرمی آنزیم آلکالن فسفاتاز در گروه بیمار بهطور معنیداری افزایش یافته بود (006/0=p). ولی میانگین فعالیت آنزیمهای آسپارتات آمینوترانسفراز، گاماگلوتامیل ترانسفراز، کراتین کیناز و آلانین آمینوترانسفراز در بین دو گروه اختلاف معنیداری نداشت. تغییرات در این آنزیمها میتواند ناشی از آسیب مخاط تنفسی و آسیب کبدی باشد که این موضوع توسط محققین دیگر نیز بیان شده است (Mozaffari et al., 2010; Morris et al., 1985). میانگین سطح سرمی پروتئین تام و آلبومین در گروه بیمار افزایش معنیداری داشت (بهترتیب 046/0=p و 021/0=p). گلوکز و کلسترول سرم در گروه بیمار کمتر از گروه شاهد بود ولی این کاهش غیرمعنیدار بود. میانگین سطح سرمی اوره، کراتینین و تریگلیسیرید در گروه شاهد افزایش غیرمعنیداری داشت. افزایش پروتئین تام و آلبومین سرم میتواند ناشی از وجود التهاب ناشی از آلودگی به ویروس و همچنین دهیدراتاسیون باشد. کاهش گلوکز و کلسترول سرم را میتوان به بیاشتهایی حاصل از وضعیت ربط داد. در مطالعهای افزایش خفیف گلوکز سرم و کاهش تری گلیسیرید در اسبها بهدنبال ورزش گزارش شده است (Hosya et al.,2004). در مطالعه دیگری در انسان افزایش پروتئین تام و آلبومین سرم بهدلیل دهیدراتاسیون ناشی از عفونتها (Kratz et al., 2002) و در اسبها در اثر دهیدراتاسیون ناشی از ورزش (Foran et al., 2003) گزارش شده است. نتیجه نهایی اینکه بهدنبال آلودگی به ویروس آنفولانزا در اسب تغییرات الکتروکاردیوگرافیک ایجاد میشود که این تغییرات بیشتر فیزیولوژیک میباشند و سطح سرمی تروپونین قلبی، پروتئین تام، آلبومین و فعالیت سرمی آنزیم آلکالن فسفاتاز افزایش مییابد. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
مراجع | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,238 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 645 |