تعداد نشریات | 418 |
تعداد شمارهها | 9,986 |
تعداد مقالات | 83,489 |
تعداد مشاهده مقاله | 76,684,904 |
تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 53,784,444 |
انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاری ( مورد مطالعه بازار بورس تهران) Selection of Stock Asset Portfolio Based on Behavioral Economics Method: A Case Study of Tehran Stock Exchange | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
اقتصاد مالی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
دوره 15، شماره 55، شهریور 1400، صفحه 155-190 اصل مقاله (778.95 K) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
نوع مقاله: علمی پژوهشی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
نویسندگان | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
لیلا آسیابی1؛ اشکان رحیم زاده* 2؛ نعمت فلیحی3؛ یدالله رجایی4 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
1گروه اقتصاد ، واحد زنجان ،دانشگاه آزاد اسلامی ،زنجان ، ایران | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
2استادیار ، دانشکده اقتصاد ، دانشگاه آزاد زنجان | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
3مدیر مسئول -فصلنامه علوم اقتصادی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
4دانشیار ، دانشکده اقتصاد ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
چکیده | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
هدف اصلی این مقاله بررسی انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاری در بازار بورس تهران می باشد. روش این تحقیق از نوع کاربردی و ازلحاظ زمانی جزو پژوهشهای مقطعی است و برای آزمون فرضیههای مقاله از آزمون t تک نمونهای و برای رتبهبندی از فریدمن استفاده شده است. جامعه آماری این مقاله بخش اول مربوط به خبرگان و مسئولان بلندپایه بورس اوراق بهادر تهران) و بخش دوم مربوط به جامعه آماری کارگزاران و سرمایهگذاران فعال در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران میباشد. حجم نمونه در بخش اول شامل20 نفر بهصورت غیر تصادفی انتخاب شده است. در بخش دوم با توجه اینکه تعداد جامعه آماری نامشخص میباشد تعداد حجم نمونه مورد نظر انتخاب 384 نفر انتخاب گردید. برای جمعآوری دادهها از روش میدانی و پرسشنامه محقق ساخته استفاده شده است. روایی صوری پرسشنامه توسط کارشناسان و خبرگان و روایی محتوایی پرسشنامه با استفاده روش دلفی مورد بررسی قرار گرفت. نشان داده شد؛ اعتبار سؤالات پرسشنامهها مورد تائید هستند. در ادامه قابلیت اعتماد (پایایی) پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ مورد بررسی قرار گرفت نتایج بهدستآمده بیانگر این است پرسشنامه پژوهش از اعتماد لازم برخوردار میباشد و در ادامه دادههای جمعآوریشده در دو بخش آمار توصیفی و استنباطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج آزمون t تک نمونهای نشان داد؛ انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاری (عوامل روانشناختی) زیانگریزی افراد، رفتار تودهوار افراد، محافظهکاری(تعصب)، دسترسپذیری اطلاعات و اعتمادبهنفس بیشازحد) بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است. رتبهبندی فریدمن نشان داد در رتبه اول زیان گریزی، رتبه دوم رفتار تودهوار افراد، رتبه سوم محافظهکاری(تعصب) قرار دارد. Selection of Stock Asset Portfolio Based on Behavioral Economics Method: A Case Study of Tehran Stock Exchange Leila Asiabii Aghdam Ashkan Rahimzadeh Nemat Falihi Yadollah Rajaei Abstract The main purpose of this paper is to investigate selection of stock asset portfolio based on behavioral economics method (case study: Tehran Stock Exchange). Regarding method, this research is applied and in terms of time it is cross-sectional. In order to test the research hypotheses, one-sample t-test was used and Friedman test was used for ranking. The statistical population of this research includes two classes; the first class is related to high-ranking experts and officials of Tehran Stock Exchange and the second is related to the statistical population of brokers and investors active in the stock market of Tehran Stock Exchange. The sample size in the first part was selected non-randomly including 20 people and in the second part, considering that the number of statistical population was unknown, the number of sample size selected was 384 people. Field method of research and a researcher-made questionnaire were used to collect the questionnaire data. The face validity of the questionnaire was examined by experts and the content validity of the questionnaire was assessed using the Delphi method. It was shown the validity of the questionnaire’s questions is acceptable. Then, the reliability of the questionnaire was evaluated using Cronbach's alpha coefficient. The obtained results indicated that the research questionnaire has the required reliability. Then, the collected data were analyzed in two sections of descriptive and inferential statistics. The results of one-sample t-test showed that selection of stock asset portfolio based on behavioral economics method (psychological factors), loss aversion of individuals, mass behavior of individuals, conservatism (bias), accessibility of information and excessive self-confidence affect the decision of investors in the stock market of Tehran Stock Exchange. Friedman's ranking showed that loss aversion is placed in the first place, mass behavior of individuals in the second place, and conservatism (bias) in the third place. Keywords: Psychological factors, decision making, investors, stock market, Tehran stock exchange. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
کلیدواژهها | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
عوامل روانشناختی؛ تصمیمگیری؛ سرمایهگذاران؛ بازار سهام؛ بورس اوراق بهادار؛ تهران. طبقه بندی JEL : G41؛ G4؛ D9؛ D91 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
اصل مقاله | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاری ( مورد مطالعه بازار بورس تهران)
لیلا آسیابی اقدم[1]
اشکان رحیم زاده[2] نعمت فلیحی[3] یدالله رجائی[4]
چکیده هدف اصلی این مقاله بررسی انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاری در بازار بورس تهران می باشد. روش این تحقیق از نوع کاربردی و ازلحاظ زمانی جزو پژوهشهای مقطعی است و برای آزمون فرضیههای مقاله از آزمون t تک نمونهای و برای رتبهبندی از فریدمن استفاده شده است. جامعه آماری این مقاله بخش اول مربوط به خبرگان و مسئولان بلندپایه بورس اوراق بهادر تهران) و بخش دوم مربوط به جامعه آماری کارگزاران و سرمایهگذاران فعال در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران میباشد. حجم نمونه در بخش اول شامل20 نفر بهصورت غیر تصادفی انتخاب شده است. در بخش دوم با توجه اینکه تعداد جامعه آماری نامشخص میباشد تعداد حجم نمونه مورد نظر انتخاب 384 نفر انتخاب گردید. برای جمعآوری دادهها از روش میدانی و پرسشنامه محقق ساخته استفاده شده است. روایی صوری پرسشنامه توسط کارشناسان و خبرگان و روایی محتوایی پرسشنامه با استفاده روش دلفی مورد بررسی قرار گرفت. نشان داده شد؛ اعتبار سؤالات پرسشنامهها مورد تائید هستند. در ادامه قابلیت اعتماد (پایایی) پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ مورد بررسی قرار گرفت نتایج بهدستآمده بیانگر این است پرسشنامه پژوهش از اعتماد لازم برخوردار میباشد و در ادامه دادههای جمعآوریشده در دو بخش آمار توصیفی و استنباطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج آزمون t تک نمونهای نشان داد؛ انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاری (عوامل روانشناختی) زیانگریزی افراد، رفتار تودهوار افراد، محافظهکاری(تعصب)، دسترسپذیری اطلاعات و اعتمادبهنفس بیشازحد) بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است. رتبهبندی فریدمن نشان داد در رتبه اول زیان گریزی، رتبه دوم رفتار تودهوار افراد، رتبه سوم محافظهکاری(تعصب) قرار دارد.
واژههای کلیدی: عوامل روانشناختی، تصمیمگیری، سرمایهگذاران، بازار سهام، بورس اوراق بهادار، تهران. طبقه بندی JEL : G41, G4, D9, D91
1- مقدمه اگرچه مباحث رفتاری در دنیای سرمایهگذاری و موضوعات مالی قدمت دارد، اما از حدود 30سال گذشته تاکنون شاهد رشد و تبدیل این مباحث به یک رشتة مستقل بودهایم. ترکیدن حباب قیمتی سهام در اواخر دهة 1990 در آمریکا بر اهمیت درک رفتار غیر عقلایی سرمایهگذاران افزود و موجب رواج واژههایی نظیر انسان "نرمال" در برابر انسان "عقلایی"گردید. انسان "نرمال" در دانش مالی رفتاری، بیانگر توصیف رفتار واقعی انسان در تصمیمگیریهای اقتصادی است. انسانی که دارای تمایلات و سوگیریهای رفتاری است و افراد با درجات متفاوتی در معرض این سوگیریها قرار دارند، بهنحویکه برخی از آنها را بهسادگی میتوان در رفتارهای روزمره انسان مشاهده کرد(پمپین[i]،2006). برای سالها، بهطور پیوسته سرمایه معمولی استاندارد فرض میشود که سرمایهگذاران در تصمیمگیری سرمایهگذاری خود در بازار سهام معمولی حساس هستند و به همین دلیل آنها در مورد بازده ریسک بازده و بهرهبرداری از ارزش آن بیتفاوت هستند. آنها باید تمام اطلاعات لازم را مطابق با فرضیه بازار کارآمد در دسترس داشته باشند و در تحلیل اوراق بهادار و انتخاب سهام برنده بیطرف باشند. بااینحال روانشناسان دریافتهاند که انسانها بهصورت منطقی مانند اقتصاددانان فکر نمیکنند. وقوع ناهنجاریهای در بازار سهام و تحقیقات تجربی انجام شده توسط باباجید و ادتیلوی[ii] (2012) و بشیرو همکاران[iii] (2013) نشان داند که سرمایهگذاران همیشه به اندازه اقتصاددانان منطقی نیستند. این ناهنجاریها را میتوان با یک ناحیه نوظهور از دارایی به نام فاینانس رفتاری توضیح داد. سرمایه رفتاری این مسئله را در نظر میگیرد که چگونه ویژگیهای روانشناختی مختلف بر نحوه عمل افراد یا گروهها بهعنوان سرمایهگذاران، تحلیل گران و مدیران پورتفولیو تأثیر میگذارد. این تحقیق تلاش میکند تا درک کند که چگونه احساسات و خطاهای شناختی رفتار سرمایهگذاران فردی را تحت تأثیر قرار میدهند(کنگتهران[iv]،2014). همچنین به دنبال توضیح این مسئله است که چرا و چگونه سرمایهگذاران میتوانند فراتر از مرز عقلانیت به روشهایی عمل کنند که با آنچه تصور میشود مخالفت میکنند. طرفداران امور مالی رفتاری قادر به توضیح تعدادی از عوامل روانشناختی که بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام تأثیر میگذارد. گرایش به اعتمادبهنفس کاذب که مربوط به تعصب نسبت دادن به خود است گرایش یک فرد است تا موفقیت خود را به استعداد و توانایی خود نسبت دهد درحالیکه "اقبال بد" را به خاطر شکست خود سرزنش میکند و خودش را به استعداد خودش تبدیل میکند. قدری و شبیر[v] (2013), لیم[vi](2012) و بشیر و همکاران [vii](2013) اعتمادبهنفس کاذب مثبت تأثیر مثبت بر تصمیمگیری سرمایهگذاران دارند. عاطف[viii] (2014) و کنگتهران (2014) نشان دادند که اعتماد کاذب بر روی تصمیمگیری تأثیر منفی دارند. تعصب محافظهکارانه به این معنی است که سرمایهگذاران به واکنش نشان میدهند و اعتقادات خود را در پاسخ به شواهد و توسعه اخیر بهروز میکنند. به گفته مارسیا و همکاران[ix] (2014)، این بدان معنی است که در ابتدا میتوانند به اطلاعات جدید یا شایعات منتشر شده در یک شرکت دستکم بگیرند. درنتیجه، قیمتها بهطور کامل اطلاعات جدید را به تدریج منعکس خواهند کرد. لیم (2012) و کنگتهران (2014) دریافتند که محافظهکاری اثر مثبت مثبتی بر تصمیمگیری دارد. رفتار تودهوار به "پیروی از رهبر" اشاره دارد. یک فرد از جمعیت پیروی میکند. زیرا تصمیماتی که اکثریت اتخاذ میکنند همیشه درست هستند. طبق گفته لییونگ و تیوها[x] (۲۰۱۱)، با توجه به نتایج بهدستآمده، افراد تودهواری تصمیم سرمایهگذاری خود را بر مبنای خریدوفروش دستهجمعی انجام میدهند که باعث ایجاد حباب حدسی و در نتیجه باعث ناکارآمد بودن بازار سهام میشوند. بااینحال ؛ تمام گروه تقریباً همیشه اشتباه میکند و باعث ایجاد بینظمی در بازار میشوند. بنا به گفته هیرتو بلوک (۲۰۱۲)، رفتار سرمایهگذار گروهی نسبت به سرمایهگذاران فردی رایج است. وومند[xi](2013) نشان داد رفتار گروهی تأثیر مثبت بر تصمیمگیریهای سرمایهگذاری دارد. کنگتهران(2014) نشان داد که، رفتار گروهی بر تصمیمگیری سرمایهگذاران تأثیر مثبت دارد. درحالیکه لیم (2012) دریافت که رفتار گروهی تأثیر قابلتوجهی بر تصمیمگیری سرمایهگذاران ندارد. اختلال در دسترس بودن زمانی اتفاق میافتد که فرد بر اطلاعات گذشته که بهآسانی به دست آمده است عمل میکند. آنها تمایل شدیدی به متمرکز کردن توجه خود به یک واقعیت خاص به جای وضعیت کلی دارند، تنها به این دلیل که این واقعیت خاص در ذهن آنها به راحتی خوانده میشود و یا بهراحتی به یاد میآورد (نوفسینگرا و وارماب[xii]،2013). از طرف دیگر بسیاری از پژوهشهای صورت گرفته در زمینه نحوه تصمیمگیری سرمایهگذاران نشان میدهد که دانش کافی در مورد اینکه چرا افراد سرمایهگذاری میکنند و چگونه تصمیمگیری میکنند وجود ندارد (مختاریان و آقایی، ۱۳9۳). بنابراین سیاستگذاران مالی و اقتصادی و تصمیمگیرندگان بازار سرمایه برای جذب سرمایههای این قشر از افراد جامعه و کمک به آنان برای اتخاذ تصمیمات درست در بازار سرمایه، بهگونهای که به اهداف سرمایهگذاری خود دست یابند، بایستی شناخت کافی از رفتار آنها داشته باشند. در این میان تجزیهوتحلیل رفتار سرمایهگذاران حقیقی و جذب پساندازهای آنها به دلیل اثرگذاری بر متغیرهای اقتصادی همچون نرخ سرمایهگذاری و نرخ تورم از اهمیت زیادی برخوردار است. تحلیل رفتار سرمایهگذار یک حوزه علمی جدید در فضای رفتار مالی است که ابزار خوبی برای کسب این دانش بهحساب میآید. در الگوی اقتصاد مالی سنتی فرض میشود که تصمیمگیرندگان کاملاً عقلایی عمل کرده و همیشه به دنبال بیشینه کردن مطلوبیت مورد انتظار هستند. به عبارت دیگر، دوپایه اصلی در پارادایم سنتی مالی، عقلانیت کامل عوامل و تصمیمگیریهای مبتنی بر بیشینهسازی مطلوبیت مورد انتظار است. در حالیکه در مالی رفتاری عنوان میشود که برخی پدیدههای مالی را میتوان با بهکارگیری مدلهایی که در آنها برخی عوامل موجود در اقتصاد کاملاً عقلایی نیستند، درک کرد. مطالعات اخیر در بورسهای مختلف دنیا، به این نتیجه رسیدند که بازده سهام علاوه بر عوامل خاص شرکت، تحت تأثیر گرایشهای احساسی سرمایهگذاران نیز، قرار میگیرد. اخبار اوج و حضیضهای هیجانی قیمت سهام در بورس اوراق بهادار تهران بهطور ضمنی شواهدی را فراهم میکند. در واقع صفهای خریدوفروش در بورس تهران سبب میشوند معاملهگران فارغ از ارزنده بودن یا نبودن قیمت یک سهم به تعبیت از رفتار سایر فعالان بازار اقدام به قرار گرفتن در این صفها کنند که این موضوع خود عاملی برای تحریک و تشدید هیجان در زمان رونق و رکود بازار است. این گونه رفتارهای غیر عقلایی، باعث ناکارایی بازار و همچنین قیمتگذاری نادرست اوراق بهادار خواهد شد و در صورت تشدید و تداوم آن، موجبات بیاطمینانی و فرار سرمایهگذاران را از بازار فراهم خواهد نمود(کیا مهر و همکاران،1399). بسیاری از پژوهشگران اعتقاددارند که همه سرمایهگذاران از اطلاعات دریافت شده برداشت یکسان نداشته و نسبت به روندها واکنش یکسانی نشان نمیدهند. در نتیجه تصمیمات آنها همیشه مطابق با تئوریهای اقتصادی نمیباشد. مطالعات رفتاری به بررسی این مسئله به شیوهای واقعیتر میپردازد. شرایط مبهم آتی و اشتباهات شناختی که در روانشناسی انسان ریشه دارد، باعث میشود سرمایهگذاران در شکلگیری انتظارات، تصمیمگیری و قضاوت اشتباهات سیستماتیک داشته و با سوگیریهای شناختی مواجه شوند. سوگیریهای شناختی عبارتند از نوعی آسیبپذیری شناختی در پردازش اطلاعات. واژه سوگیری به معنی جانبداری و بهعنوان منحنی نقص در ادراک، قضاوت و یا سایر فعالیتهای شناختی ناشی از ندیدن و غفلت از بعضی جوانب به سود بعضی جوانب دیگر تعریف شده است (بکر و چوی یی ،۲۰۱۶). برای کسانی که نقش روانشناسی در دانش مالی را بهعنوان یک عامل اثرگذار بر بازارهای اوراق بهادار و تصمیمات سرمایهگذاران بدیهی میدانند، قبول وجود تردید در مورد اعتبار مالی رفتاری دشوار است، درعینحال هنوز بسیاری از دانشگاهیان و حرفهایهای طرفدار مکتب مالی کلاسیک، بررسی جنبههای رفتاری انسان و تأثیر آن در تصمیمات مالی را بهعنوان یک شاخه مستقل مطالعاتی باور ندارند بکر و چوی یی (۲۰۱۶) پژوهش خود بیان نمودهاند که آگاهی از تمایلات روانشناختی در عرصه سرمایهگذاری، کاملاً ضروری و نیازمند توسعه جدی دامنه مطالعاتی است. همانطور که تفاوت روانی افراد رفتار غیرمنطقیشان را توجیه میکند، حوزه جالبتوجه دیگر، تعیین عوامل مؤثر بر میزان سرمایهگذاری افراد است. تئوری پردازان معتقدند که کل بازار بر پایه خصیصههای روانشناسی افراد شکل میگیرد و حرکت میکند. سوابق گذشته حاکی از این است اطلاعات شخصی، تحصیلات و محیط و عوامل متعدد دیگری بر رفتار سرمایهگذار مؤثرند. پس این رفتارهاست که حداقل بخشی از رفتار بازار را کنترل میکند و بیمنطق عمل کردن سرمایهگذاران را بهتر توصیف میکند. البته شایان ذکر است که عوامل کلان مانند سیاستهای دولت اعم از مالی و غیرمالی یا فرهنگ سرمایهگذاری هر کشور نیز در میزان سرمایههای بازار مؤثرند. بورس اوراق بهادار، یک بازار اقتصادی اسـت کـه در آن، خریدوفروش اوراق بهادار تحت ضوابط و قوانین خاص صورت میگیرد. بـا عنایـت بـه عرضـه سـهام بزرگترین و مهمترین واحدهای اقتـصادی کـشور در تالارهای بورس، هرگونه تغییر در شـرایط اقتـصادی، سیاسی و ... میتواند بهسرعت بر بورس اوراق بهادار تأثیر گذاشته، آن را دچار نوسان کند. رفتار سرمایهگذاران در بورس، نحوه تصمیمگیری، تخصیص منابع پولی، قیمتگذاری و ارزیابی بازده شرکتها را تحت تأثیر خود قرار میدهد. شرایط مبهم و اشتباهات شناختی که در روانشناسی انسان ریشه دارد، باعث میشود سرمایهگذاران اشتباهاتی در شکلدهی انتظارات خود داشته باشند و درنتیجه رفتارهای ویژه در هنگام سرمایهگذاری در بازارهای مالی از خود بروز دهند . لذا این پژوهش درصدد پاسخگویی به این سؤالات است آیا عوامل روانشناختی بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تأثیرگذار است؟ و آیا عوامل روانشناختی مثل اعتمادبهنفس بیشازحد، محافظهکاری(تعصب)، رفتار تودهوار، اختلال در دسترس بودن بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است؟ برای نیل به پاسخگویی به سؤال در ادامه مقاله بهصورت زیر سازماندهی شده است: در بخش دوم مرور ادبیات، در بخش سوم روششناسی و در بخش چهارم برآورد مدل و تحلیل یافتهها و بخش پنجم نتیجهگیری میباشد.
2- ادبیات تحقیق
در طول سالهای اخیر، مطالعات و تحقیقات مالی وارد دوران فکری جدیدی شده است که در برخی از آنها، مفروضات اقتصاد مالی مدرن موردانتقاد قرار گرفته است. یکی از این مفروضات منطقی بودن سرمایهگذاران است که بهطورجدی به چالش کشیده شده و مطالعات متعددی به بررسی این موضوع اختصاصیافتهاند. امروزه این موضوع قوت بیشتری گرفته است که قیمتها بیشتر توسط نگرشها و فاکتورهای روانی تعیین میشوند تا متغیرهای بنیادی و بنابراین مطالعه روانشناسی بازار اهمیت بیشتری پیداکرده است( نیکو مرام و همکاران، ۱۳۹۱) . هدف عمده سرمایهگذاران از سرمایهگذاری در بازار سهام، کسب بازده معقول است و بازده از دو بخش تغییرات قیمت سهام و سود سهام تقسیمی به دست میآید، سرمایهگذاران و تحلیلگران مالی میتوانند با استفاده از مدلهای سرمایهگذاری، قیمت سهام و بازده را پیشبینی کنند. تئوری مالی سنتی بیان میکند که قیمت سهام، ارزش بنیادی سهام را نشان میدهد و منعکسکننده ارزش جریانهای نقدی آنی است. از دیدگاه فرضیه بازار کارا، قیمت اوراق بهادار منعکسکننده تمام اطلاعات موجود در بازار است و انتظار میرود که تأثیر هرگونه اطلاعات جدید در بازار، سریعاً در قیمت سهام شرکتها منعکس شود. بر پایه این تئوری، سرمایهگذاران دارای رفتار عقلایی بوده، به دنبال حداکثر ساختن مطلوبیست مورد انتظار خود هستند، بر این اساس، تغییرات قیمت سهام به تغییرات سیستماتیک در ارزشهای بنیادی شرکت مربوط است و رفتار غیر عقلایی سرمایهگذار تأثیری بر بازده ندارد، اما بین گرایشهای احساسی سرمایهگذاران با بازده سهامی که از ارزیابی ذهنی بالاتری برخوردارند، رابطه مثبت وجود دارد (حیدر پور و همکاران،۱۳۹۲)، در نتیجه باید بر اساس متغیرهای احساسی، شرایط رفتاری فعالان بازار سهام را بررسی کرد. به عبارت دیگر، بهجز عوامل بنیادی، باید تأثیر عوامل رفتاری و احساسی سرمایهگذاران را نیز بر قیمت سهام در نظر گرفت. ازآنجاییکه علاوه بر تأثیر متغیرهای حسابداری نظیر بازده داراییهای بازده فروش، ارزش دفتری داراییها به ارزش بازار آنها، سود هر سهم، اندازه شرکت بر قیمت و بازده سهام متغیرهای رفتاری خرد و کلان نیز بر قیمت سهام تأثیرگذار میباشد (ستایش و شمس الدینی،۱۳۹۵). پیشینهی مالیهی رفتاری بهطور تقریبی به اوایل دههی 70 باز میگردد. این شاخهی ترکیبی علوم مالی که درواقع علوم روانشناسی و گاهی جامعه شناسی را برای تحلیل بهتر مسائل بازارهای مالی مورد استفاده قرار میدهد، اغلب به بررسی فرآیند تصمیمگیری سرمایهگذاران و واکنش آنان در قبال شرایط مختلف بازارهای مالی میپردازد و تأکید آن بیشتر به تأثیر شخصیت، فرهنگ و قضاوتهای سرمایهگذاران بر تصمیمهای سرمایهگذاری است. علوم رفتاری ازجمله دانشهای کاربردی است که در قالب رشته تخصصی بنام روانشناسی به حوزه علم ورود پیداکرده است. زیربنای اساسی این دانش، انسان و پیچیدگیهای ذاتی، رفتاری و شخصیتی است که مستلزم درک و شناخت آن در چارچوبی علمی تحت عنوان روانشناسی موردپژوهش و بررسی قرار گرفته است. بررسی تاریخی دانش روانشناسی این واقعیت را آشکار نموده است که در تعامل با سایر علوم،ضمن پاسخ کاربردی به مسائل فرار وی انسان، موجب ارتقاء دانش روانشناسی ازیکطرف و زمینه تعامل با سایر علوم انسانی را نیز از طرف دیگر فراهم نموده است. نظریه مالی رفتاری که مبتنی بر روانشناسی است به دنبال درک این مسئله است که چگونه احساسات و خطاهای شناختی بر رفتارهای سرمایهگذاران فردی تأثیر میگذارد(کنگتهران ،2014). بسیاری از تحقیقات انجام شده در زمینه امور مالی رفتاری ناشی از کار در زمینه روانشناسی شناختی میباشد چگونه مردم ازجمله سرمایهگذاران فکر و تصمیمگیری میکنند. به گفته گیتمن و جوئنک[xiii] (2008)، محققان در امور مالی رفتاری بر این باورند که تصمیمات سرمایهگذاران تحت تأثیر تعدادی از باورها و ترجیحات قرار میگیرند. اعتقادات و تعصبات ناشی از آن باعث میشود سرمایهگذاران به نوع خاصی از اطلاعات مالی بیشازحد واکنش نشان دهند و به دیگران کمک کنند تا تصمیمات غیرمنطقی بگیرند و بر ریسک آنها تأثیر بگذارند.
بیش اطمینانی با اعتماد بیشازحد به خود را میتوان اعتقادی بیاساس درباره تواناییهای شناختی، قضاوتها و استدلال شهودی فرد تعریف کرد .مفهوم بیش اطمینانی در مجموعه وسیعی از بررسیها و آزمایشهای روانشناسانه از نوع شناختی بررسیشده است که نشان میدهد افراد هم درباره تواناییهایشان در پیشبینی و هم درباره دقت اطلاعاتشان، برآوردی بیشازاندازه دارند .همچنین در تخمین احتمالات ضعیف عمل میکنند و اغلب رویدادهایی با احتمال وقوع بسیار کمتر از صد در صد راحتمی میدانند ( پمپین[xiv]، ۲۰۰۶). مدیران بیش اطمینان در نتیجه این باور که آنها اطلاعات ویژهای در اختیاردارند و دیگران از آن بیبهرهاند، دقت اطلاعات و بهتبع آن، سودها و جریانهای نقدی آتی واحد تجاری خود را بیشازحد تخمین میزنند و چشمانداز مثبتی از ریسک و بازده آتی شرکت دارند . مدیران بیش اطمینان احتمال و تأثیر رویدادهای مطلوب را بر جریانهای نقدی شرکت بیشتر از واقعیت تخمین میزنند و آن را برای رویدادهای منفی کمتر از واقعیت ارزیابی میکنند (مالمندیر و تیت[xv]، ۲۰11). برخورداری از ویژگی بیش اطمینانی در مدیران بر نحوه شناسایی سود و زیان و مبلغ دفتری داراییها و بدهیها تأثیر میگذارد . مدیران بیش اطمینان، بازده آتی پروژههای سرمایهگذاری شرکت را بیشتر برآورد میکنند؛ بنابراین ممکن است شناسایی زیان را به تأخیر بیندازند و برآوردهای خوشبینانهای در تعیین ارزش داراییهای جاری یا بلندمدت داشته باشند (رامشه و ملانظری، ۱۳۹۳). دنیل و همکاران[xvi] (۱۹۹۸) بیان کردند که تأثیر اطمینان بیشازحد بر اطلاعات شخصی و خصوصی قویتر است و بر اطلاعاتی که بهطور گسترده نگهداری و پذیرفته میشوند، ضعیفتر است. باورهای مدیریت درباره برخی از فرصتهای سرمایهگذاری ممکن است بر اساس اطلاعات شخصی باشد، درحالیکه برای دیگران، باورهای مدیر ممکن است به اطلاعات عمومیای که بهطور گستردهای در دسترس است، وابسته باشد. اطمینان بیشازحد مدیریت در مورد اول نسبت به دومی تأثیر بیشتری دارد. برای ترکیب این ویژگی اطمینان بیشازحد، باید بین پروژههای ابتکاری پروژههایی که بر اساس اطلاعات شخصی مدیریت ارزیابی میشوند و پروژههای رشدی که منعکسکننده فرصتهای رشد شرکت است و بهطور عمومی مشاهده میشوند و مدیریت درباره آنها هیچ اطلاعات خصوصی ندارد، تفاوت قائل شد (دشماخ و همکاران[xvii]، ۲۰۱۳). مدیران بیش اطمینان در نتیجه این باور که آنها اطلاعات ویژهای در اختیاردارند که دیگران ندارند)، دقت اطلاعات خود و بهتبع آن سودها و جریانهای نقدی آتی واحد تجاری خود را بیشازحد تخمین میزنند و چشمانداز مثبتی از ریسک و بازده آینده شرکت دارند (بومن[xviii]، ۲۰۱۴). مدیران دارای اعتمادبهنفس بیشازحد ممکن است به دلیل خوشبینی مفرط، اقدام به سرمایهگذاری در طرحهایی نمایند که در واقعیت فاقد بازدهی مورد انتظار باشند. ازاینرو عدم کسب جریانهای نقدی مورد انتظار ممکن است شرکت را در پرداخت بدهیها و ایفای تعهدات با مشکل مواجه کند و شرکت دچار آشفتگی مالی گردد (دستگیر و همکاران، ۱۳۹۳). روشهای گوناگونی برای اندازهگیری اطمینان بیشازحد مدیریت وجود دارد. پژوهشهای گذشته معیارهایی نظیر: مدتزمان نگهداری حق اختیارهای شرکت بهوسیله مدیریت، پوشش رسانهای، تفاوت بین سود پیشبینیشده و سود واقعی، فراوانی ادغام و ترکیبهای صورت گرفته بهوسیله مدیریت شرکت، حقوق نسبی مدیریت شرکت، عملکرد فعلی شرکت، امتیاز خاص شرکت، خرید سهام شرکت و فاصله بین دو حد پیشبینیشده برای سود را مورد استفاده قرار دادهاند.
سهام یکی از اجزای سبد دارایی مالی سرمایهگذاران میباشد. از اینرو، شناخت عوامل تأثیرگذار بر ارزش این دارایی، مورد توجه سرمایهگذاران است. تغییرات قیمت سهام در بورس، تنها ناشی از عوامل درونی شرکتها مانند سود تقسیمی، سود خالص و جریانات نقدی شرکت منتشرکننده سهام و غیره نیست بلکه عوامل غیر درونی مانند متغیرهای کلان اقتصادی نیز تأثیر متقابل توجهی بر تغییرات قیمت سهام دارند. با مطرح شدن بهکارگیری بخش خصوصی در فعالیتهای اقتصادی و مشارکت هرچه بیشتر این بخش، بحث تجدید حیات بورس مطرح گردید(دهقان و کامیابی،1398). در چارچوب مفهومی مشترک، هیئت استانداردهای حسابداری مالی و استانداردهای بینالمللی حسابداری مالی محافظهکاری، ویژگی کیفی مطلوب اطلاعات حسابداری در نظر گرفته نشده است (گارسیالارا و همکاران[xix]،2010). این جریان موجب شد جریان پژوهشها درباره تأثیرات اقتصادی محافظهکاری بیشتر شود. مطالعات اخیر نشان میدهد مزایای اطلاعاتی محافظهکاری باعث کاهش عدم تقارن اطلاعاتی کاهش مدیریت سود ، کاهش هزینه سرمایه شده است. همچنین، تعهدات شرکت به گزارشگری محافظهکاری، به افشای کامل تسهیل نظارتی بر مدیریت و نظارت دقیقتر بهمنظور بهبود بر کارایی سرمایهگذاری منجر شده است (کامیابی و نورعلی،1395). بااینحال، منتقدان ادعا کردند افشای کامل، به ناکارایی حاکمیتی شرکتها منجر میشود. در این راستا هرمالین و ویزیچ[xx] (2010) نشان دادند بر مبنای افشای کامل، مدیران انگیزه دارند تصمیمات بهینه بهمنظور سرمایهگذاری کارآمد داشته باشند (برای مثال خطرپذیری در ناکارایی سرمایهگذاری) مطالعههای قبلی برای مثال بیدل و همکاران[xxi] (2009) نشان دادند کیفیت اطلاعات حسابداری باعث افزایش کارایی سرمایهگذاری میشود و شرکتهای محافظهکارانهتر مستعد کم سرمایهگذاری از طریق تأمین مالی از طریق بدهی هستند. این عامل باعث میشود تأثیرات سرمایهگذاری و تأمین مالی بیشتری از طریق محافظهکاری در حضور تشدید عدم تقارن اطلاعاتی صورت گیرد. در پی این استدلالها، ادبیات مالی نشان میدهد محافظهکاری باعث بهبود سرمایهگذاری و کاهش سرمایهگذاری بیشازحد مدیریت میشود؛ بنابراین، محافظهکاری نقش بسزایی در کارایی سرمایهگذاری دارد و این موضوع در شرکتهایی برجستهتر میشود که با مشکلات تأمین مالی (بدهی یا حقوق صاحبان سهام) روبهرو میشوند و محدودیتهای مالی، توانایی مدیران را برای تأمین مالی محدود میسازد(زمانیان و همکاران،1396) . شرکتهایی که با محدودیت تأمین مالی روبهرو هستند، ممکن است به دلیل هزینههای زیاد تأمین مالی از قبول و انجام پروژههای باارزش فعلی خالص مشیت صرفنظر کنند که این کار به کم سرمایهگذاری منجر میشود. در شرکتهایی که کم سرمایهگذار هستند، شیوه فراهم کردن سرمایهبر موفقیت سرمایه اثر زیادی دارد. شرکتها از طریق انتشار سهام یا ایجاد بدهی تأمین مالی خارجی میکنند. در این راستا محافظهکاری باعث کاهش مشکلات نمایندگی و کاهش محدودیت مالی میشود(گارسیالارا و همکاران،2016). بر اساس نظریه نمایندگی، زمانی که مدیران اطلاعات خوبی راجع به وجود فرصتهای سرمایهگذاری پرمنفعت داشته باشند، امکان دارد که آن را دنبال نکنند و این به دلیل مشکلات مخاطره اخلاقی است که ناشی از تملک وجوه نقد شرکت به دست مدیریت، نزدیکبینی و گزینش طرح نامناسب و نیز کمبود وجوه در دسترس ناشی از تأمین مالی خارجی پرهزینه است(گارسیالارا و همکاران،2010). محافظهکاری، موجب کاهش مشکلات گزینش نادرست و بهبود سیاستهای سرمایهگذاری شرکت بهوسیله سهولت دسترسی به وجود خارجی و کاهش هزینه این وجوه میشود. نقش نظارتی محافظهکاری به هیئتمدیره و سایر اجزای حاکمیت شرکتی کمک میکند تا از راهبردهای تخریبکننده ارزشها مانند امپراتوری مدیران بر حذر باشند. محمودآبادی و مهتری (1390) در پژوهشی به بررسی رابطه محافظهکاری و کارایی سرمایهگذاری در سال مالی ۱۳۹۰ پرداختند. آنها دریافتند محافظهکاری، دارای منافع اطلاعاتی است که موجب کاهش سرمایهگذاری بیشازحد و کمتر از حد و در نتیجه موجب کارایی سرمایهگذاری میشود. با توجه به نقش اطلاعاتی محافظهکاری، به نظر میرسد دلیل این امر آن است که محافظهکاری موجب بهبود نظارت بر تصمیمات سرمایهگذاری مدیریت از طریق کاهش سرمایهگذاری درجایی میشود که مدیران تمایل به سرمایهگذاری بیشازحد دارند و همچنین، موجب تسهیل دسترسی به تأمین مالی خارجی ارزانقیمت از طریق افزایش سرمایهگذاری درجایی میشود که مدیران مایل هستند سرمایهگذاری کمتر از حد داشته باشند. تقویم بازار به همراه عادم تقارن اطلاعاتی و هزینههای نمایندگی، به اجرای طرحهایی باارزش فعلی خالص منفی (سرمایهگذاری اضافی و رد طرحهایی باارزش فعلی خالص منبت (سرمایهگذاری ناکافی) منجر میشود. بر اساس نظریه نمایندگی سرمایهگذاری اضافی و ناکافی را میتوان از طریق بیان عدم تقارن اطلاعاتی بین ذینفعان تشریح کرد (مشایخی و محمدپور،1393). عدم تقارن اطلاعاتی مشکلات پیش سرمایهگذاری و کم سرمایهگذاری را تشدید میکند. زمانی که عدم تقارن اطلاعاتی بالاست. شرکتهایی که محدودیت مالی دارند، برای تأمین مالی از طریق بدهی یا حقوق صاحبان سهام، با مشکلاتی روبهرو میشوند. عدم تقارن اطلاعاتی بین شرکتها و سرمایهگذاران سبب میشود هزینه تأمین مالی داخلی و خارجی متفاوت باشد؛ بهطوریکه تأمین مالی خارجی هزینه بیشتری برای شرکت به همراه خواهد داشت؛ به عبارت دیگر، عدم تقارن اطلاعاتی تأمین منابع مالی خارجی را مشکلتر میسازد؛ زیرا افراد خارج از شرکت میخواهند مطمئن باشند اوراق بیشازاندازه قیمتگذاری نشده باشد.درمجموع میتوان گفت عدم تقارن اطلاعاتی بر هزینه تأمین مالی تأثیر مهمی خواهد داشت. به عبارت دیگر، عدم تقارن اطلاعاتی بین شرکت و سرمایهگذاران. محرکی مهم برای افزایش هزینه تأمین مالی شرکتهایی است که درصدد تأمین مالی برای فرصتهای سرمایهگذاری خود هستند(مدرس و حصار زاده،1390).
رفتار تودهای حاکی از تمایل انسان به رفتار کردن شبیه دیگران است. وقتی توده جامعه کار خاصی انجام میدهند یا عکسالعمل خاصی از خود بروز میدهند، ازنظر ذهنی برای افراد خیلی سخت است که رفتاری متفاوت از بقیه داشته باشند. بهبیاندیگر رفتار تودهای به رفتار مجموعهای از افراد گفته میشود که بدون هماهنگی با یکدیگر، رفتاری شبیه به هم از خود نشان میدهند. تحقیقات نشان داده است بسیاری از سرمایهگذاران که به کار خریدوفروش سهام مبادرت میورزند، از اطلاعات ردوبدل شده و ارتباطات موجود بین سرمایهگذاران استفاده میکنند. در این زمینه میتوان به تأثیر گفتگوهای اینترنتی بر قیمت سهام اشاره کرد. تقلید سهامداران از یکدیگر، ریسک سرمایهگذاری در بازار را افزایش میدهد و سرانجام منجر به تحمیل زیان به اکثریت سرمایهگذاران در بازار میگردد(جانسون و همکاران[xxii]،2010). سرمایهگذاران تحت تأثیر محیط سرمایهگذاری خود هستند و اغلب فشاری را در جهت همرنگی با محیط در خود احساس میکنند. بهعنوانمثال مد، شکل ملایمی از رفتار تودهوار است. رفتار تودهوار شناختهشدهترین پدیده عینی در بازارهای مالی است که گرایش افراطی به عملکرد برندگان را نشان میدهد. به نظر میرسد که تمیز دادن وجه داوطلبانه و یا تحت اجبار در رفتارهای تودهوار کاری غیرعملی است. بسیاری از بازیگران صحنه بازارهای مالی فکر میکنند که قیمت سهام بهدرستی ارزشگذاری نگردیده است. بااینحال از هرگونه اقدامی در جهت عکس روند جاری خودداری میورزند. این افراد احساس میکنند ارزش ندارد که با مجموعه توده موردنظر دربیفتند(فروملته[xxiii]،2001). این نوع از رفتار تودهوار بهعنوان یکی از آفتهای بزرگ بازارهای مالی به شمار میرود و بهعنوان رفتار تودهوار غیرعقلایی تلقی میگردد. در طرف مقابل رفتار تودهوار عقلایی مبین مشابه بودن تصمیمگیریهای فعالان بازار میباشد ولی این مشابهت به دلیل واکنش به اطلاعات مشابه بوده و نشانه کارایی بازار میباشد(اسلامی بیدگلی و شهریاری،1386). صرفنظر از عقلایی بودن یا غیرعقلایی بودن رفتار تودهوار بسیاری از پژوهشگران معتقدند رفتار تودهوار محصول فرعی عدم تقارن اطلاعات در بازار میباشد. گروههای مختلف سرمایهگذاران اطلاعات مختلفی را باکیفیتهای متفاوت به دست میآورند و تفاوت میان خصوصیات هر گروه و میزان دسترسی آنها به اطلاعات سبب میشود هر گروه رفتار سرمایهگذاری مخصوص به خود داشته باشد و یا به عبارت دیگر در درون هر گروه رفتار تودهوار به وجود آید(ونیزا[xxiv]،2008). در این رابطه بیخ چاندانی و شارما[xxv](2000) بیان میکنند که اگر سرمایهگذاران در یک گروه به بیان میکنند که اگر سرمایهگذاران در یک گروه بهطور کافی همانند و همفکر باشند بسیار محتمل است که رفتار تودهوار از خود بروز دهند. بهبیاندیگر هر عضو این گروه با مشکلات تصمیمگیری مشابهی روبهروست و هر عضو میتواند معاملات سایر اعضا را مشاهده کند. اما چنین گروهی نسبت بهاندازه بازار کوچک است زیرا در یک گروه بزرگ مثلاً شامل 80 % بازار، خریداران و فروشندگان بهاندازه کافی متنوع هستند و در نتیجه تصمیمات مختلفی اتخاذ میکنند پس اجماع کلی غیرممکن میشود.
3- پیشینه تحقیق زارعی و دارابی(1397) در مقالهای به بررسی تأثیر گرایشهای احساسی سرمایهگذاران بر افشای اختیاری در بازار سرمایه ایران پرداختند. پژوهش حاضر ازنظر هدف، تحقیق کاربردی است و رویکردی قیاسی - استقرائی دارد در این پژوهش بهمنظور نمونهگیری از روش نمونهگیری هدفمند (حذف سیستماتیک) استفاده شده است، ۷۲ شرکت فعال در شرکتهای سهامی عام پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران بهعنوان نمونه موردمطالعه این تحقیق انتخاب شدند. نتایج بهدستآمده بیانگر این است، که بین گرایشهای احساسی سرمایهگذاران و افشای اختیاری رابطه مثبت و معناداری وجود دارد؛ اما با دستهبندی گرایشهای احساسی به گرایشهای احساسی بالا و پایین، رابطه معناداری بین آنها و افشای اختیاری یافت نشده است. همچنین از میان متغیرهای کنترلی، بین رشد اقتصادی، اندازه شرکت، بازده داراییها و نسبت ارزش دفتری به ارزش بازار با افشاء اختیاری رابطه مثبت و معناداری وجود دارد؛ همچنین بین زیانده بودن شرکتها و افشاء اختیاری رابطه منفی و معناداری یافت شده است. سلامی و همکاران(1396) در مقالهای به بررسی اطمینان بیشازحد مدیریتی، دخالت دولت و تصمیم تأمین مالی شرکتها در بورس اوراق بهادر تهران پرداختند. هدف از این پژوهش تعیین تأثیر اطمینان بیشازحد مدیریتی و دخالت دولت بر تصمیم تأمین مالی شرکتها میباشد. این پژوهش ازلحاظ هدف کاربردی و ازلحاظ ماهیت توصیفی- همبستگی است. بهمنظور آزمون فرضیات، از مدل رگرسیونی و الگوی پنل دیتا برای دوره زمانی ۱۳۹۵-۱۳۹۰ استفاده شد و نمونهای ۱۳۶ شرکتی را از سهام شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران که با روش حذف سیستماتیک انتخاب شدند، نتایج نشان میدهند که اطمینان بیشازحد مدیریتی بر تصمیم تأمین مالی شرکت تأثیر دارد. با استفاده از متغیرهای عکس نمایه مدیرعامل، تجربه مدیرعامل، ارتباط مدیرعامل، عملکرد مدیرعامل قبلی و مالکیت دولتی بر تصمیم تأمین مالی شرکت تأثیر دارد. همچنین نتایج نشان داد ساختار مالکیتی دولت، تعدیل گر رابطه بین اطمینان بیشازحد مدیریتی و تصمیم تأمین مالی شرکتها است. نیکبخت و همکاران(1395) در مطالعهای به بررسی تأثیر رفتار احساسی سرمایهگذاران و اطلاعات حسابداری بر قیمت سهام در بازار اوراق بهادار تهران پرداختند. در این پژوهش به تحلیل مکانیزم تأثیر رفتار احساسی سرمایهگذاران و اطلاعات حسابداری بر روی قیمت سهام، بر مبنای مدل ارزیابی درآمد باقیمانده، پرداخته شده است. در پژوهش حاضر با استفاده از دادههای شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران طی یک دوره ۶ ساله (۱۳۹۳-۱۳۸۸) نمونه آماری پژوهش به روش حذف سیستماتیک از 103شرکت ، شاخص رفتار احساسی سرمایهگذاران به دست آورده شد و تأثیر رفتار احساسی سرمایهگذاران بر چشمانداز رشد عایدات مورد انتظار و نرخ بازده مورد توقع موردبررسی قرار گرفته شده است. علاوه بر این، تأثیر مشترک رفتار احساسی سرمایهگذاران و اطلاعات حسابداری بر روی قیمت سهام، از طریق روش همبستگی بررسیشده است. نتایج تجربی پژوهش حاضر نشان میدهد که رفتار احساسی سرمایهگذاران، رشد عایدات مورد انتظار را تغییر میدهد و سپس بر روی قیمت سهام شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران تأثیر میگذارد. هرچند رفتار احساسی سرمایهگذاران بر نرخ بازده مورد توقع تأثیر معنیداری ندارد. همچنین، تقابل اطلاعات حسابداری و رفتار احساسی سرمایهگذاران، قیمت سهام را در نوسانات بالای عایدات توضیح میدهد. لازم به ذکر است، اطلاعات حسابداری هنگامیکه عایدات باثباتتر باشد اثرگذاری بیشتری بر قیمتهای سهام دارد؛ درحالیکه رفتارهای احساسی سرمایهگذاران هنگامیکه عدم اطمینان اطلاعاتی بیشتری وجود دارد بر روی قیمت سهام تأثیر بیشتری میگذارد. بکر و چوی یی[xxvi](2016) در مقالهای به بررسی تأثیر عوامل روانشناختی بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام مالزی پرداختند. این تحقیق تلاش میکند تا شکاف تفاوتها را ازنظر موقعیت جغرافیایی و مشخصات جمعیت شناختی بین مالزی و دیگر کشورها با بررسی تأثیر عوامل روانشناختی بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام مالزی، برطرف کند. یافتههای این تحقیق نشان میدهد که اعتمادبهنفس، محافظهکاری و اختلال در دسترس بودن تأثیر قابلتوجهی بر تصمیم سرمایهگذاران دارد در حالیکه رفتار خویشاوندی تأثیر معنیداری بر تصمیمگیری سرمایهگذاران ندارد. همچنین مشخصشده است که عوامل روانشناختی وابسته به جنسیت فرد است. چینگ و لین (2015) در مقاله به بررسی اثرات فرهنگ ملی و مشکلات رفتاری در تصمیمگیری سرمایهگذاران: رفتار در بازارهای سهام بینالمللی پرداختند. با استفاده دادههای از سال 2005 تا 2013 از روش حذف سیستماتیک از بین شرکتها بینالمللی 1200 شرکت انتخابشده است. با استفاده از روش رگرسیون چند متغیره بهصورت سری مقطعی- زمانی با استفاده از نرمافزارهایEviews10 دادههای جمعآوریشده تجزیهوتحلیل شد. باهدف اثرات فرهنگ ملی و مشکلات رفتاری بر سرمایهگذاران، فرایند تصمیمگیری در بازارهای سهام بینالمللی بود، که دارای چهار ویژگی منحصربهفرد است. نتایج این چهار ویژگی نشان داد که برای اولین بار در50/0 سهام شرکتها تنها در560 مورد رفتار تودهوار قابلتوجه نشان داده شده که در میان بازارهای سهام کنفوسیوسی با پیچیدگی پایین و کسانی که رفتار تودهوار قابلتوجهی داشتند بیشتر شایع بوده است. دوم عوامل فرهنگی ملی رفتار تودهوار مانند فاصله قدرت به فردگرایی، مردانگی، و جنبههای دیگر را تحت تأثیر قراردادند. درنهایت، دریافتند که مشکلات رفتاری، ازجمله خوشبینی بیشازحد، اعتمادبهنفس کاذب، و وضع اثر، بهطور قابلتوجهی تسلط گرایش تودهوار بر سرمایهگذاران بوده است. بر اساس نتایج تجربی تمایل به رفتار تودهوار در میان سرمایهگذاران متفاوت بوده است. کاستیا و رانتاپوسکا[xxvii](2015) پژوهشی در زمینة تأثیرات روحی تغییـرات آبوهوا، تغییرات فصلی و تغییرات روزبهروز در جریان مبادلات سرمایهگذاران فنلاند انجـام دادنـد. با استفاده معادله رگرسیون از طریق نرمافزار SPSS دادههای جمعآوریشده مورد تجزیهوتحلیل قرار گرفت. آنها نتیجه گرفتند که آفتاب و گرما، تأثیری بر جریان مبادلات ندارد و باراش بـاران ازلحاظ آمـاری تأثیر قوی میگذارد. شواهد کمی از اختلال توسط بار عاطفی فصلها در تمایل به خرید در مقابل فروش وجود دارد، اما شواهد نشان داد که بر حجم معـاملات اثـر مثبـت مـیگـذارد. بـر اسـاس یافتههای دیگر، سرمایهگذاران در طول دورة تعطیلات معاملات کمتری انجام میدهند و قبـل از آن تمایل به فروش دارند. تغییرات روزبهروز نیز مانند تغییرات آبوهوا و در احساسـات شـبیه اثر روز دوشنبه (روز اول کاری در هفته ) است. بهطورکلی ازنظر اقتصادی، آثار روحی، تغییـرات روزبهروز و آثار تقویم، نفوذ عمدهای در تصمیمگیریهای تجاری سرمایهگذاران در سطح جامعه ندارند. بااینحال ممکن است که در برخی از سرمایهگذاران فردی، حالات روحی این تغییـرات، در برخی از تصمیمگیریهای تجاری تأثیر مهمی داشته باشد. بالچیل رو همکاران[xxviii](2014) در مقالهای به بررسی رفتار تودهواری تحت نوسانات (رژیمهای) در بازارهای سهام حاشیه خلیجفارس پرداختند.در مقاله خود به بررسی رفتار تودهواری با استفاده از مدل مارکوف در بازارهای سهام حاشیه خلیجفارس طی دوره زمانی ۲۰۱۲-۲۰۰۰۰ پرداختند. با استفاده دادههای از سال 2000 تا 2012 از روش حذف سیستماتیک از بین شرکتهای حاشیه خلیجفارس 180شرکت انتخابشده است. آنها معتقدند در این رویکرد، تودهواری تحت نوسانات (رژیمهای مختلف بازار وجود دارد. آنها به این نتیجه دست یافتند که بازارهای سهام حوزه خلیجفارس (کویت، عربستان صعودی، دبی، ابوظبی، قطر) دارای سه وضعیت (با نوسان پذیری کم، بالا و شدید) میباشند. همچنین به این نتیجه دست یافتند که رفتار تودهواری تحت نوسان (رژیم) شدید برای تمامی بازارها بهجز قطر وجود دارد.
با توجه به قابلیت بهکارگیری نتایج حاصل از انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاری، از نظر روش پژوهش گردآوری اطلاعات بهصورت پیماشیمیباشد و برای جمعآوری اطلاعات از فن دلفی استفاده شده است دلفی روشی است که بر پایه نظرات متخصصان قرار دارد و در آن یک گروه از متخصصان، پس از ابراز نظرات خود درباره یک مسئله مشخص، به یک اجماع دست مییابند. در ادامه و برای آزمون فرضیههای پژوهشی از آزمون t تک نمونهای و فریدمن برای فرضیات استفاده میگردد که با استفاده از دادههای ثانویه مستخرج از پرسشنامه به بررسی عوامل روانشناختی بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران به تحلیل رابطه میپردازد. انجام این پژوهش در چهارچوب استدلال قیاسی- استقرایی صورت خواهد گرفت علت استفاده از روش کشف اثر بین متغیرها است. با توجه به قابلیت بهکارگیری نتایج حاصل تحقیق در راستایی دستیابی به تأثیر عوامل روانشناختی بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران و بر اساس مقاله(بیس) این تحقیق بر اساس اهداف اصلی و فرعی کاربردی میباشد. ازنقطهنظر چگونگی انجام، پژوهش حاضر از نوع تحقیقات توصیفی است که به دنبال جمعآوری اطلاعات واقعی و مفصل از پدیده موردنظر است. این تحقیق به شیوه پیمایشی صورت خواهد گرفت؛ و ازلحاظ زمانی جزو پژوهشهای مقطعی است.جامعه آماری این تحقیق از دو بخش تشکیل شده است؛ بخش اول جامعه آماری جهت شناسایی متغیرهای اقتصاد رفتاری مربوط به خبرگان(از اساتید و مسولان بلندپایه بورس و اوراق بهادار تهران) میباشند. بخش دوم جامعه آمار کارگزاران و سرمایهگذاران فعال در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران میباشد. در بخش اول جامعه آماری این پژوهش خبرگان(اساتید و مسولان بلندپایه بورس و اوراق بهادار تهران) میباشند. لذا روش تعیین حجم نمونه بهصورت غیر تصادفی میباشد. در این پژوهش 20 نفر از خبرگان شامل از اساتید و مسولان بلندپایه بوروس اوراق بهادار تهران بهصورت غیر تصادفی انتخاب شدند. بخش دوم؛ با توجه اینکه تعداد جامعه آماری نامشخص میباشد. لذا برای تعیین حجم نمونه برای تعیین حجم نمونه از روش جامعه آماری نا محدود استفاده شده است . برای تعیین حجم نمونه با در نظر گرفتن اینکه این موضوع؛ اطلاعات کاملی از کارگزاران و سرمایهگذاران فعال در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران در دسترس نیست، لذا در این مطالعه تعداد جامعه آماری موردنظر نامحدود در نظر گرفته شد؛ و با استفاده از فرمول کوکران تعداد حجم نمونه موردنظر انتخاب 384 نفر محاسبه گردید. روش نمونهگیری این بخش پژوهش بهصورت تصادفی است. روشهای گردآوری اطلاعات در این پژوهش را بهطورکلی میتوان به دودسته، روشهای کتابخانهای و روشهای میدانی تقسیم نمود. در این پژوهش در خصوص جمعآوری اطلاعات مربوط به تأیید یا رد فرضیههای پژوهش از لحاظ مبانی نظری (جمعآوری اطلاعات مربوط به ادبیات پژوهش) از روش کتابخانهای استفاده شده است؛ و برای جمعآوری دادههای پرسشنامه از روش میدانی استفاده گردید.در این پژوهش از روایی محتوایی و صوری جهت بررسی اجزای تشکیلدهنده ابزار اندازهگیری استفاده میشود. برای اطمینان از اعتبار محتوا، باید در موقع ساختن ابزار چنان عمل کرد که سؤالهای تشکیلدهنده ابزار معرف قسمتهای محتوای انتخابشده باشد، بنابراین جهت تعیین اعتبار پرسشنامه و آزمون از متخصصین نظرخواهی شد و پرسشنامه ازلحاظ اعتبار (روایی) با کسب نظر از استاد راهنما محترم مورد تائید قرار گرفت. از طرفی برخی سؤالات فاقد مشخصههای لازم حذف و برخی از سؤالات دارای ابهام اصلاح شدند که بیانگر روایی صوری آن سوالات پرسشنامه میباشد. در ادامه ،در این پژوهش برای بررسی روایی سؤالات از نسبت روایی محتوایی استفاده شده است.نتایج شاخص نسبت روایی محتوایی نشان میدهد روایی سؤالات پرسشنامهها مورد تائید هستند. در ادامه قابلیت اعتماد پرسشنامهها، با استفاده از نرمافزار 24 اس. پی. اس. اس مقدار ضریب آلفای کرونباخ دوباره برآورد گردید بر اساس دادههای جمعآوری شده ضریب آلفای کرونباخ برابر با عدد 0.95 گزارش شد که این عدد نیز بیانگر این مطلب مهم است که پرسشنامه مورداستفاده از قابلیت اعتماد (پایایی) لازم برخوردار است.
جدول 1-آلفای کرونباخ پرسشنامه
منبع: یافتههای پژوهشگر
4-1- مدل ریاضی و معرفی متغیرهای تحقیق: در این مقاله برای آزمون فرضیههای زیر:
از مدل ریاضی تحقیق و بر اساس مقاله بکر و چوی یی(2016) بهصورت زیر تعریف شده است: :تصمیمگیری، :اعتمادبهنفس بیشازحد : محافظهکاری،: رفتار تودهوار ،: دسترسپذیری، Evasion: زیانگریزی( متغیرهای تصمیمگیری سرمایهگذاران: فرآیند تصمیمگیری سرمایهگذاران عبارتند از تجزیهوتحلیل اوراق بهادار، خطرپذیری و بازده مورد انتظار، تخمین قیمت و... میباشد(پمپین، ۲۰۰۶). اعتمادبهنفس بیشازحد: بیش اطمینانی با اعتماد بیشازحد به خود را میتوان اعتقادی بیاساس درباره تواناییهای شناختی، قضاوتها و استدلال شهودی فرد تعریف کرد(لیم ،2012). محافظهکاری: یک واژه کلی برای جهانبینیهای سیاسی، اجتماعی و مذهبی است که هدف اصلی آن نگهداری جامعه و ارزشهای موجود است. برابر مفهوم محافظهکاری در زبانهای اروپایی از واژه لاتین conservare گرفته شده و معنای آن حفظ و نگهداری است(بشیر و همکاران،2013). رفتار تودهوار: رفتار تودهای به رفتار مجموعهای از افراد گفته میشود که بدون هماهنگی با یکدیگر، رفتاری شبیه به هم از خود نشان میدهند(پمپین، ۲۰۰۶). دسترسپذیری: یک عبارت کلی است به معنی بیشینه میزانی که یک سامانه یا یک ابزار، برای بیشترین شمار استفادهکنندگان، دسترسیپذیر باشد. به عبارتی دیگر، دسترسیپذیری، میزان و درجه آسان بودنِ دسترسی است، چیزی که با آن بتوان به یک جایگاه مشخص، از هر مسیر و جایگاهی رسید و «دسترسی» داشت(لیم ،2012). زیانگریزی: پرهیز از زیان ازطریق پرداختن به موضوعی که زیانهای نپرداختن به آن بیش از توجه به آن باشد (پمپین، ۲۰۰۶).
5- تجزیهوتحلیل دادهها در این بخش ، نخست پرسشنامههایی که توسط پاسخ گویان تکمیل گردیدهاند را جمع آوری کرده و دادههای خام مورد نیاز جهت توصیف و آزمون فرضیهها به کمک رایانه و نرم افزار استخراج میگردند و سپس این دادهها از طریق نرم افزار24 spss تجزیهوتحلیل شده و در دو مرحله به اطلاعات مورد استفاده در این تحقیق، تبدیل میگردند. در مرحله اول که تجزیهوتحلیل توصیفی میباشد، داده های جمعآوری شده بهصورت جدول آمارتوصیفی میشود و در مرحله دوم که تجزیهوتحلیل استنباطی میباشد.
5-1- آمار توصیفی بخش اول توصیف ویژگیهای فردی و جمعیت شناختی میباشد. که با استفاده از4سؤال ابتدائی پرسشنامه (در بخش اطلاعات تکمیلکننده پرسشنامه) اطلاعات فردی و جمعیت شناختی گروه نمونه گردآوریشده است. شاخصهای فراوانی و درصد فراوانی ویژگیهای فرد و جمعیت شناختی گروه نمونه به شرح ذیل است
فراوانی و درصد فراوانی سابقه فعالیت خبرگان این پژوهش به پرسشنامهها نشان میدهد، بین 1-5 سال 10درصد، بین 6-10 سال 30 درصد، بین11-15 سال10 درصد، بین 16-20 سال 25 درصد و بالاتر از 20سال 25 درصد میباشد. بیشترین و کمترین فراوانی سابقه فعالیت از بین پاسخدهندگان به پرسشنامهها به ترتیب11-15سال و1-5 سال، 6-10 سال میباشد. 5-2- استنباط آماری 5-1- دور نخست روش دلفیدر دور نخست روش دلفی، در راستای تعیین شناسایی عوامل مؤثر بر انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاری ، پرسشنامه ای با یک سوال باز طراحی شد. سوالات بهصورت باز طراحی گشت تا هیچگونه محدودیت ذهنی برای بیان عاملهای تعیین عاملهای مؤلفههای موثر بر انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاری توسط جامعه آماری لحاظ نگردد. عوامل موثر بر بر انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاری از (20) عدد پرسشنامه عودت داده شده در دور اول، استخراج شده است. این فاکتورها در5 مؤلفه دسته بندی شده اند عبارتند از اعتمادبهنفس بیشازحد، محافظهکاری(تعصب)، رفتار تودهوار افراد، و دسترسپذیری اطلاعات میباشد. مؤلفه اعتمادبهنفس بیشازحد با 7 شاخص، مؤلفه محافظهکاری(تعصب) با 8 شاخص ، مؤلفه رفتار تودهوار افراد با 7شاخص، زیان گریزی افراد با6 شاخص، مؤلفه دسترسپذیری اطلاعات با 5 شاخص، در جدول شماره (4-1) به تفکیک معرفی شده اند. مؤلفههای موثر بر انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاری ، بوسیله روش دلفی، مشخص شد. جدول(4-1): دور نخست روش دلفی شناسایی عوامل مؤثر بر انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاری
منبع: یافتههای پژوهشگر
نتایج دوم و سوم دیدگاه خبرگان نشان میدهد میانگین عوامل مؤثر بر انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاریدر دور دوم وسوم برای تمام عاملها مرتبط بالاتر از امتیاز متوسط طیف لیکرت(3) میباشد. نشان میدهد از دیدگاه خبرگان اعتمادبهنفس بیشازحد، محافظهکاری(تعصب)، رفتار تودهوار افراد، زیان گریزی افراد، دسترسپذیری اطلاعات دارای میانگین بالاتر از امتیاز متوسط طیف لیکرت(3) هستند. نشان دهنده تائید مؤلفهها تأثیر اعتمادبهنفس بیشازحد، محافظهکاری(تعصب)، رفتار تودهوار افراد، زیان گریزی افراد، دسترسپذیری اطلاعات از دیدگاه خبرگان است.
5-2- ضریب هماهنگی کندوالجدول(4-2) نشان میدهد مقدار بهدستآمده برای آماره کندال برابر با 670/0 سطح خطای برابر با 0.000است، چنین استنباط میشود که بین پاسخگویان در ارتباط با سوالات توافق معنیدار وجود دارد مقدار بهدستآمده برای آماره کندال 652/0 حاکی از اتفاق نظر بالای پاسخگویان میباشد. در این بخش با استفاده از روشها و آزمونهای توزیع نرمال و به بررسی فرضیههای پژوهش و تجزیهوتحلیل استنباطی پرداختهشده است.
جدول(4-2): ضریب هماهنگی کندوال
جهت تجزیهوتحلیل دادهها و انتخاب نوع آزمونهای مربوطه، ابتدا باید به بررسی وضعیت نرمال بودن متغیرها بپردازیم. چراکه اگر متغیرها طبیعی باشند، مجاز خواهد بود هم از آزمونهای پارامتریک و هم از آزمونهای نا پارامتریک استفاده نمایید؛ اما چنانچه متغیرها نرمال نباشند، تنها مجاز خواهد بود از آزمونهای نا پارامتریک استفاده نمایید. این آزمون فرضیههای و به شرح ذیل است: نتایج این آزمون در جدول (4-3) نشان دادهشده است. همانطور که در جدول (4-3)گزارششده است، سطح معنیداری آزمون کولموگروف-اسمیرنوف برای متغیرهای پژوهش بیشتر از 05/0 میباشد. درنتیجه توزیع مشاهدهشده با توزیع نظری یکسان میباشد؛ بنابراین میتوان گفت دادههای متغیرهای تحقیق (اعتمادبهنفس بیشازحد، محافظهکاری(تعصب) بر تصمیمگیری، رفتار تودهوار افراد، زیان گریزی افراد و دسترسپذیری اطلاعات) از توزیع نرمال برخوردار هستند. در تمامی متغیرها فرضیه رد در مقابل فرضیه پذیرفته میشود. توزیع تمام متغیرهای تحقیق نرمال هستند. پس میتوان از آزمونهای پارمتریک استفاده کرد.در این قسمت با استفاده از آزمون t تک نمونهای به بررسی و آزمون سؤالها و اهداف پژوهش جهت تائید یا عدم تائید آنها پرداخته میشود.
جدول(4-3) : نتایج آزمون K-S یک نمونه
منبع: یافتههای پژوهشگر
اعتمادبهنفس بیشازحد بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است جدول(4-4): آزمون t یک نمونه ای
منبع: یافتههای پژوهشگر
جدول شماره (4-4) نشان میدهد که میانگین این متغیر برابر با 24.44 درصد میباشد و بیش از میانگین فرضی ۳ است و به لحاظ توصیفی نشاندهنده تأثیر میباشد. t بهدستآمده برابر با54.32 درصد و بزرگتر از 96/1 آماره آزمون محاسبه t جدول است و سطح معنیداری 0.000 درصد و کمتر از 0.05 درصد هست. لذا با اطمینان 99% میتوان گفت اعتمادبهنفس بیشازحد بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است.
محافظهکاری(تعصب) بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است.
جدول (4-5):آزمون t یک نمونه ای
منبع: یافتههای پژوهشگر
جدول شماره (4-5) نشان میدهد که میانگین این متغیر برابر با 26.867 درصد میباشد و بیش از میانگین فرضی ۳ است و به لحاظ توصیفی نشاندهنده تأثیر میباشد. t بهدستآمده برابر با55.86 درصد و بزرگتر از 96/1 درصد آماره آزمون محاسبه t جدول است و سطح معنیداری 0.000 درصد و کمتر از 0.05 درصد هست. لذا با اطمینان 99% میتوان گفت محافظهکاری(تعصب) بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است.
رفتار تودهوار افراد بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است. جدول شماره (4-7) نشان میدهد که میانگین این متغیر برابر با 23.502 درصد میباشد و بیش از میانگین فرضی ۳ است و به لحاظ توصیفی نشاندهنده تأثیر میباشد. t بهدستآمده برابر با62.820درصد و بزرگتر از 96/1 آماره آزمون محاسبه t جدول است و سطح معنیداری 0.000 درصد و کمتر از 0.05 درصد هست. لذا با اطمینان 99% میتوان گفت رفتار تودهوار افراد بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است.
جدول (4-6): آزمون t یک نمونه ای
منبع: یافتههای پژوهشگر
زیان گریزی افراد بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است. جدول (4-8):آزمون t یک نمونه ای
منبع: یافتههای پژوهشگر
جدول شماره (4-8) نشان میدهد که میانگین این متغیر برابر با 20.283 درصد میباشد و بیش از میانگین فرضی ۳ است و به لحاظ توصیفی نشاندهنده تأثیر میباشد. ؛ t بهدستآمده برابر با55.038درصد و بزرگتر از 96/1 آماره آزمون محاسبه t جدول است و سطح معنیداری 0.000 درصد و کمتر از 0.05 درصد هست. لذا با اطمینان 99% میتوان گفت زیان گریزی افراد بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است.
دسترسپذیری اطلاعات بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است. جدول (4-9): آزمون t یک نمونه ای
منبع: یافتههای پژوهشگر
جدول شماره (4-9) نشان میدهد که میانگین این متغیر برابر با 16.88 درصد میباشد و بیش از میانگین فرضی ۳ است و به لحاظ توصیفی نشاندهنده تأثیر میباشد. t بهدستآمده برابر با54.52درصد و بزرگتر از 96/1 آماره آزمون محاسبه t جدول است و سطح معنیداری 0.000 درصد و کمتر از 0.05 درصد هست. لذا با اطمینان 99% میتوان گفت دسترسپذیری اطلاعات بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است.
انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاری(عوامل روانشناختی بر تصمیمگیری سرمایهگذاران )در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است.
جدول (4-10): آزمون t یک نمونه ای
منبع: یافتههای پژوهشگر
جدول (4-10) نشان میدهد که میانگین این متغیر برابر با 111.984 درصد میباشد و بیش از میانگین فرضی ۳ است و به لحاظ توصیفی نشاندهنده تأثیر میباشد.؛ t بهدستآمده برابر با78.771درصد و بزرگتر از 96/1 درصدآماره آزمون محاسبه t جدول است و سطح معنیداری 0.000 درصد و کمتر از 0.05 درصد هست. لذا با اطمینان 99% میتوان گفت انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاری(عوامل روانشناختی بر تصمیمگیری سرمایهگذاران )در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است.
برای بررسی ترتیب اهمیت ابزارهای سنجیده شده ازنظر پاسخدهندگان به رتبهبندی میانگینها آنها با استفاده از آزمون فریدمن پرداختهشده است. همانطور که جدول رتبهبندی شماره(4-11) نشان میدهد، مجذور محاسبهشده برای جدول با توجه به درجه آزادی و در سطح تشخیص 0.000 معنادار است. بدین ترتیب فرض صفر آماری مبنی بر عدم تفاوت رتبهها متغیرهای موردبررسی با احتمال0.99 درصد رد میگردد، جدول (4-12) رتبهبندی انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاری(عوامل روانشناختی بر تصمیمگیری سرمایهگذاران )در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران را نشان میدهد.
جدول 4-11- نتایج رتبهبندی فریدمن
منبع: یافتههای پژوهشگر
جدول(4-11) نشان میدهد سطح معنیدار 000/0 کوچکتر از 05/0 درصد است . پس فرضیه رد و فرضیه در سطح 99/0 مورد تائید است پس نتیجه گرفته میشود تفاوت معناداری بین رتبهبندی انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاری(عوامل روانشناختی بر تصمیمگیری سرمایهگذاران )در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران وجود دارد. نتایج رتبهبندی عوامل فریدمن(4-12) نشان میدهد، انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاری(عوامل روانشناختی بر تصمیمگیری سرمایهگذاران) در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران اوراق در رتبه اول زیان گریزی، رتبه دوم رفتار تودهوار افراد، رتبه سوم محافظهکاری(تعصب)، رتبه چهارم دسترسپذیری اطلاعات و رتبه پنجم اعتمادبهنفس بیشازحد قرار دارد. پس میتوان نتیجه گرفت عوامل مؤثر بر روانشناختی بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق به ترتیب زیان گریزی افراد، رفتار تودهوار افراد، محافظهکاری(تعصب)، دسترسپذیری اطلاعات و اعتمادبهنفس بیشازحد تأثیر بیشتری دارند. جدول (4-12): رتبهبندی انتخاب سبد دارایی سهام مبتنی بر روش اقتصاد رفتاری(عوامل روانشناختی بر تصمیمگیری سرمایهگذاران) در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران
منبع: یافتههای پژوهشگر
6- نتایج و پیشنهادات تحقیقفلسفه مکتب اقتصاد نئوکلاسیک بر اصل عقلایی رفتار کردن افـراد و همچنـین بنگاههـا در اقتصاد مبتنی است. در این میان اگر پدیده ای با این اصـل ناسـازگار باشـد از آن بـه عنـوان سوگیری یا تورش یاد می شـود. نظریـه مـالی رفتـاری کـه عمومـا از آن بـه عنـوان کـاربرد روانشناسی در دانش مالی تعبیر می شـود، اصـل بنیـادین اقتصـاد نئوکلاسـیک را بـه چـالش کشـیده و سـعی دارد پدیـده هـای روانشـناختی انسـان در کـل بـازار و در سـطح فـردی را شناسایی نماید. بورس اوراق بهادار عمدهترین راه تجهیز و تخصیص بهینه سرمایه در کشور است. شناخت این بازاروعناصروارتباطات موجوددر آن یکی ازعوامل مهم توسعه بازار سرمایه محسوب میگردد. یکی از عناصر مهم این بازار سرمایهگذاران هستند. از آنجا که جذب سرمایهها و پساندازهای کوچک و هدایت آنها به سمت توسعه شرکتها از اهمیت بالایی برخوردار است، شناخت رفتار تأمینکنندگان منابع مالی و عوامل مؤثر برتصمیمهای اقتصادی آنها همواره موضوعی چالشبرانگیزبرای دربازاربوده است. دیوید و شیجیا (2019)، کاستیا و رانتاپوسکا (2015)، زارعی و دارابی(1397) و سلامی و همکاران(1396)، جلیلوند و همکاران(1395) در مطالعات خود نشان دادند؛ دارای اعتمادبهنفس نفس بیش از حد باعث میشود افراد به دلیل خوشبینی مفرط اقدام به سرمایهگذاری در طرحهایی نمایند که در واقعیت فاقد بازدهی مورد انتظار باشند. خطای اعتماد بیش از حد موجب میشود سرمایه گذاران اطمینان پیدا کنند که پیشبینی درستی داشتهاند. اطمینان بیش از حد موجب پذیرش ریسک زیاد در تصمیمات سرمایهگذاری میشود. اعتمادبهنفس در تصمیمگیری عامل نتایجی که در این پژوهش به دست آمد همسو و هم راستا با مطالعات انجام شده میباشد . پس نتیجه گرفته میشود اعتمادبهنفس بیشازحد بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است. دیوید و شیجیا (2019)، کاستیا و رانتاپوسکا (2015)، زارعی و دارابی(1397) و سلامی و همکاران(1396)، جلیلوند و همکاران(1395) در مطالعات خود نشان دادند؛ محافظه کاری انگیزه و توانایی مدیران را در دستکاری اعداد حسابداری کاهش میدهد و از این رو باعث کاهش عدم تقارن اطلاعاتی و زیان های ناشی از آن میشود. هرچه عدم تقارن اطلاعاتی بین افراد داخل و سرمایهگذاران خارج از شرکت بیشتر باشد، تقاضا برای محافظه کاری بیشتر خواهد بود. از آنجا که شرکت های بزرگ در مقایسه با شرکت های کوچک، اغلب بهطور داوطلبانه یا اجباری مبادرت به تولید و ارائه اطالعات عمومی بیشتری مینمایند و اخبار مربوط به فعالیت آنها به شکل گستردهتری در اختیار عموم قرار میگیرد، عدم تقارن اطلاعاتی درآنها کمتر و افشای اطلاعات بیشتری خواهد داشت؛ و این باعث کاهش تقاضا برای حسابداری محافظه کارانه در آنها میشود. در نتیجه محافظه کاری در شرکتهای بزرگ، کمتر از شرکتهای کوچک است. نتایجی که در این پژوهش به دست آمد همسو و هم راستا با مطالعات انحام شده میباشد . پس نتیجه گرفته میشود محافظهکاری(تعصب) بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است. رفتار تودهای حاکی از تمایل انسان به رفتارکردن شبیه دیگران است. وقتی توده جامعه کار خاصی انجام میدهند یا عکسالعمل خاصی از خود بروز میدهند، از نظر ذهنی برای افراد خیلی سخت است که رفتاری متفاوت از بقیه داشته باشند. نتایجی که در این پژوهش به دست آمد همسو و هم راستا با مطالعات انحام شده میباشد . پس نتیجه گرفته میشود؛ رفتار تودهوار افراد بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است. در بازارها ناهنجاری های رفتاری وجود دارد که تصمیمات سرمایه گذاران را غیرعادی جلوه می دهد یعنی بازار را از قاعده مندی خارج می کند که بخش عمده ی از این موارد در حوزه مالی رفتاری تعریف می گردد. یکی از این بی نظمی های بازار، ناشی از تورشهای رفتار سرمایه گذاران، نشأت گرفته از عوامل روانی و روانشناختی سرمایهگذاران است که دربین این تورشها یکی از معروفترین آنها میل به وجود این پدیده مانند دیگر زیان گریزی است. نتایجی که در این پژوهش به دست آمد همسو و هم راستا با مطالعات انحام شده میباشد . پس نتیجه گرفته میشود زیان گریزی افراد بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است. از آنجا که سرمایه گذاران و اعتبار دهندگان دو گروه اصلی استفاده کننده ی برون سازمانی از اطلاعات حسابداری به شمار می آیند، یکی از رسالت های اصلی گزارشگری مدیریت و سیستمهای حسابداری، تهیه و ارائه ی اطلاعات مربوط، جهت فراهم کردن مبنایی برای تصمیم گیری منطقی سرمایه گذاران و اعتباردهندگان می باشد. بنابراین توجه ویژه به نیازهای اطلاعاتی این افراد، برای ارائه دهندگان اطلاعات حایز اهمیت است. نتایجی که در این پژوهش به دست آمد همسو و هم راستا با مطالعات انحام شده میباشد . پس نتیجه گرفته میشود دسترسپذیری اطلاعات بر تصمیمگیری سرمایهگذاران در بازار سهام بورس اوراق بهادار تهران تأثیرگذار است. در راستای نتایج بهدستآمده پیشنهاد میشود
[1]- گروه اقتصاد ، واحد زنجان ،دانشگاه آزاد اسلامی ،زنجان ، ایران ، ، Leila.asiyabi@ yahoo.com [2]- گروه اقتصاد ، واحد زنجان ،دانشگاه آزاد اسلامی ،زنجان ، ایران نویسنده مسئول ،ashkan_rahimzadeh@yahoo.com [3]- گروه اقتصاد ، واحد تهران مرکزی ،دانشگاه آزاد اسلامی ،تهران ، ایران ، nfalihi@gmail.com [4]- گروه اقتصاد ، واحد زنجان ،دانشگاه آزاد اسلامی ،زنجان ، ایران .dr.yadollah.rajaei@gmail.com
[i] . Pompian [ii] . Babajide and Adetiloye [iii] . Bashir et al [iv] . Kengatharan [v] .Qadri and Shabbir [vi] .Lim [vii] . Bashir et al [viii] . Atif [ix] . Márcia et al. [x] . Luong and Thu Ha [xi] . Wamae [xii]. Nofsingera & Varmab [xiii] . Gitman and Joehnk [xiv] . Pompian [xv]..Malmendier and Tate [xvi] . Daniel [xvii] . Deshmukh et al. [xviii] . Bouwman [xix] . Garsia Lara and et al [xx] . Hermalin and Weisbach [xxi] . Biddle and et al [xxii] . Johnson et al [xxiii] . Fromlet [xxiv] . Venezia [xxv] . Bikhchandani and Sharma, [xxvi] . Bakar and Chui Yi, [xxvii] . Kaustiavand Rantapuska [xxviii] . Balcilar et al | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
مراجع | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
یادداشتها
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,024 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 356 |