تعداد نشریات | 418 |
تعداد شمارهها | 9,986 |
تعداد مقالات | 83,489 |
تعداد مشاهده مقاله | 76,684,018 |
تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 53,783,742 |
تأثیر فرهنگ سازمانی بر رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی The Effect of Organizational Culture on the Relationship between Earnings Management and the Readability of Financial Statements | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
پژوهش های حسابداری مالی و حسابرسی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
دوره 13، شماره 52، دی 1400، صفحه 87-114 اصل مقاله (859.43 K) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
شناسه دیجیتال (DOI): 10.30495/faar.2021.687681 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
نویسندگان | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
محدثه ریاحی نژاد1؛ افسانه توانگر* 2 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
1گروه حسابداری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
2گروه حسابداری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
چکیده | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
تحقیقات بین فرهنگی در جوامع نشان داد که توسعه و تکامل حسابداری در هر جامعه تابع عوامل محیطی و اجتماعی آن جامعه میباشد. هر بینشی در مورد اینکه به چه نحوی ارزشها میتوانند از طریق رفتار حسابداری اثرگذار باشند و در نهایت تأثیر افشای مالی برای تضمین قابلیت مقایسه گزارشگری مالی مهم به شمار میرود. به همین دلیل در این پژوهش تأثیر ویژگیهای فرهنگ سازمانی بر رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی سالهای 90 تا 97 مورد بررسی قرار میگیرد. جهت اندازهگیری متغیر فرهنگ سازمانی از پرسشنامه گلوب، متغیر خوانایی گزارشهای مالی از شاخص فوگ و متغیر مدیریت سود از مدل کازینک استفاده گردیده است. نتایج نشان میدهد آیندهگرایی، تساوی جنسیتی، قاطعیت، جمعگرایی برون گروهی، جمعگرایی درونگروهی و نوع دوستی بر رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی تأثیر دارد. اثر متغیر کنترلی اندازه شرکت مثبت و غیر معنادار و اهرم مالی مثبت و معنادار بوده است. عنوان مقاله [English] The Effect of Organizational Culture on the Relationship between Earnings Management and the Readability of Financial Statements نویسندگان [English] Mohadeseh Riahi Nejad Afsaneh Tavangar چکیده [English] Intercultural research in societies showed that the development and evolution of accounting in any society depends on environmental and social factors of that society. Any insight into how values can be impacted through accounting behavior and ultimately the impact of financial disclosure is important to ensure comparability of financial reporting. For this reason, in this study, the effect of organizational culture characteristics on the relationship between profit management and readability of financial reports in companies listed on the Tehran Stock Exchange during the years 2011 to 2018 is investigated. To measure the organizational culture variable, the Globe questionnaire, the readability variable of financial reports, Fogg index and the profit management variable, Kazink model have been used. The results show that futurism, gender equality, assertiveness, extra-group collectivism, intra-group collectivism and altruism affect the relationship between earnings management and the readability of financial statements. The effect of the control variable was positive and insignificant company size and positive and significant financial leverage. | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
کلیدواژهها | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
واژههای کلیدی: فرهنگ سازمانی؛ خوانایی گزارشهای مالی؛ مدیریت سود | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
اصل مقاله | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
تأثیر فرهنگ سازمانی بر رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی
محدثه ریاحی نژاد[1]
افسانه توانگر* [2]
چکیده تحقیقات بین فرهنگی در جوامع نشان داد که توسعه و تکامل حسابداری در هر جامعه تابع عوامل محیطی و اجتماعی آن جامعه میباشد. هر بینشی در مورد اینکه به چه نحوی ارزشها میتوانند از طریق رفتار حسابداری اثرگذار باشند و در نهایت تأثیر افشای مالی برای تضمین قابلیت مقایسه گزارشگری مالی مهم به شمار میرود. به همین دلیل در این پژوهش تأثیر ویژگیهای فرهنگ سازمانی بر رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی سالهای 90 تا 97 مورد بررسی قرار میگیرد. جهت اندازهگیری متغیر فرهنگ سازمانی از پرسشنامه گلوب، متغیر خوانایی گزارشهای مالی از شاخص فوگ و متغیر مدیریت سود از مدل کازینک استفاده گردیده است. نتایج نشان میدهد آیندهگرایی، تساوی جنسیتی، قاطعیت، جمعگرایی برون گروهی، جمعگرایی درونگروهی و نوع دوستی بر رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی تأثیر دارد. اثر متغیر کنترلی اندازه شرکت مثبت و غیر معنادار و اهرم مالی مثبت و معنادار بوده است.
واژههای کلیدی: فرهنگ سازمانی، خوانایی گزارشهای مالی، مدیریت سود.
1- مقدمه بر اساس مفاهیم نظری گزارشگری مالی، محصول نهایی فرایند حسابداری ارائه اطلاعات مفید به طیف گستردهای از استفادهکنندگان برای کمک به تصمیمگیری است. استفادهکنندگان صورتهای مالی، به خصوص سرمایهگذاران، برای تأمین نیازهای اطلاعاتی و تصمیمگیری صحیح، اطلاعات ارائه شده توسط شرکتها را ارزیابی میکنند. اگر قرار باشد این اطلاعات در تصمیمگیری مفید واقع شود، آنان باید قادر به درک آن باشند (نوروش و همکاران،165،1384). این موضوع تا حدی مهم است که برخی از آن به عنوان پل ارتباطی بین استفادهکنندگان و تصمیمگیری مفید یاد کردهاند (ستایش و کاظمزاده،55،1391)؛ به عبارت دیگر تا زمانی که اطلاعات درک نشود، توانایی استفاده بعدی از آن نیز وجود نخواهد داشت. یکی از عوامل مهم برای دستیابی به اطلاعات قابل فهم این است که شخص هنگام مطالعه، بتواند به درستی آن را بخواند و اطلاعات آن را به راحتی پردازش کند (کمسیون بورس و اوراق بهادار،1998). از این قابلیت در مبانی نظری دهه اخیر، با عنوان "خوانایی" یاد میشود. نتایج پژوهشهای پیشین، به صورت مستقیم و غیرمستقیم حاکی از آن است که خوانایی گزارشهای مالی یکی از عوامل مهم اثرگذار بر تصمیمات سرمایهگذاران است (یانگ[i]2009-104، میلر[ii]2010-2107، لی[iii]2012-221، لورنس[iv]2013-130، تان و همکاران[v]،2014-272). از آنجایی که فعالان بازار سرمایه، خواهان اطلاعات شفاف، معتبر، قابل اتکاء، بیطرف و منصفانهای در خصوص سود میباشند تا به تصمیمات سرمایهگذاری بپردازند، شفافیت سبب آشکار شدن توان سودآوری و اسرار تجاری شرکت برای رقبا و بسیاری از سرمایهگذاران میشود، (مشایخی و همکاران،1395، 29). ارائه اطلاعات با کیفیتتر (که منجر به رونق بـازار سـرمایه و بـالتبع اقتصـاد کشورها میشود) علاوه بر اینکه مستلزم تنظیم و اجرای قـوی مقـررات اجتمـاعی، مـالی و حقوقی از سوی دولت و سایر نهادهای مرتبط است، مرهون سرمایهگـذاری و برنامهریزی جهت بهبود شخصیت درونی شرکتها نیز میباشد. از سـوی دیگر، بر اساس تئـوری نهـادی عوامل محیطی تأثیر بسزایی بـر رفتـار شـرکتها دارنـد (میرز و براون[vi]،1977). ایـن تئوری توصیف اجتماعی رفتار یک سازمان است و تمرکزش بر فشارهای سیاسـی، اجتماعی و فرهنگی است که بر ساختار فعالیتها و رویههـای سـازمانی تأثیرگذارند و آن را شـکل مـیدهند. بر اساس این تئوری تمام فعالیتهای اقتصادی در بافـت روابـط و چـارچوبی از روشها و هنجارهای اجتماعی جا گرفتهاند. هنگامی که این چارچوبهـا در یـک سـازمان نهادینـه مـیشوند، در آن سازمان حالت قانونی پیدا میکنند و بدون اینکه راجـع بـه آنهـا سـؤالی شـود مبدل به یک فرض مسلم و سبک رفتاری میشوند که حتی به کارکنان جدید الـورود نیـز منتقل میگردند (دیگان[vii]،2002). ﺣﺴـﺎﺑﺪاری ﻓﻌـﺎﻟﻴﺘﻲ اﻧﺴـﺎﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﺤﺖ تأثیر ﺑﺮداﺷﺖﻫﺎ، ﺗﻔﺴﻴﺮﻫﺎ و ﻗﻀﺎوتﻫﺎی ﻣﺮﺑـﻮط ﺑـﻪ ﻧﺤـﻮه ﺑﻜـﺎرﮔﻴﺮی ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ و اﺳـﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎی ﺣﺴـﺎﺑﺪاری ﻗـﺮار میگیرد. ﻃﺒـﻖ ﻧﻈـﺮ ﭘـﺮرا ﻋﻨﺼـﺮ اﻧﺴـﺎﻧﻲ ﺣﺴﺎﺑﺪاری ﺗﻮﺳﻂ ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺤﻴﻄﻲ و بهطور ﺧﺎص ﻓﺮﻫﻨﮓ، ﺗﺤـﺖ تأثیر ﻗـﺮار ﻣـﻲﮔﻴـﺮد، ﺑﻪ ﻋﻘﻴﺪه دوﭘﻴﻨﻚ و ﺳﺎﻟﺘﺮ ﻓﺮﻫﻨﮓ از ﻃﺮﻳﻖ ﻫﻨﺠﺎرﻫﺎ و ارزشﻫﺎی ﺣـﺎﻛﻢ ﺑﺮ اﻋﻀﺎی ﺳﺎﻣﺎﻧﻪ ﺣﺴﺎﺑﺪاری، روﻳﻪ ﺣﺴﺎﺑﺪاری را تحت تأثیر ﻗﺮار ﻣﻲدﻫـﺪ (لیو و همکاران[viii]،2018).
2- مبانی نظری پژوهش فراهم آوردن اطلاعات مفید برای تصمیمگیری استفادهکنندگان خارجی از صورتهای مالی، یکی از اهداف مهم گزارشگری مالی شرکتها است. اطلاعات به منظور مفید بودن برای تصمیمگیری باید قابل فهم، مربوط، قابل اعتماد و قابل مقایسه باشند (باقری ازغندی و همکاران، 1397، 87). قابلیت فهم و خوانایی اطلاعات مندرج در گزارشهای مالی به یکی از موضوعات مهم در ادبیات مالی و حسابداری تبدیل گشته است (کومار[ix]،2014). خوانایی به احتمال موفقیت خواننده در خواندن و درک یک متن یا نوشته، اشاره دارد. خوانایی گزارشگری مالی نیز "شفافیت متن و موفقیت در قابل فهم بودن اطلاعات مالی" تعریف شده است که کمک شایانی به درک اعداد و ارقام مندرج در صورتهای مالی نموده و از این رو، از اهمیت بسزایی برخوردار است (صفری گرایلی و رضائی پیتهنوئی،1397، 191). یافتههای اخیر حاکی از این است که علیرغم اینکه گزارشهای مالی از اهمیت زیادی در حمایت از منافع ذینفعان برخوردار است، لیکن خوانایی و درک این گزارشها معمولاً از پیچیدگی خاصی برخوردار است (حبیب و حسن[x]،2018). گسترش روز افزون بازار سرمایه و اهمیت در خور توجه جاذبههای اقتصادی به عنوان اصلیترین انگیزه برای ورود اشخاص به این حوزه، همواره بازارهای سرمایه را در موقعیت بروز فساد از سوی فعالان مختلف اقتصادی قرار میدهد. از اینرو امروزه دستاندرکاران بازار سرمایه، مهمترین راه پیشگیری از فساد در بازار سرمایه را پایبندی به شفافیت در امر گزارشگری مالی میدانند (هوگیم استار[xi]،2017). میتوان گفت طی دهه اخیر وقوع بحرانهای مالی در بازارهای سهام عمدتاً ناشی از ناکافی بودن شفافیت اطلاعات مالی بوده است (یانگ،2003). با وجود اینکه کمیسیون بورس اوراق بهادار بر پیشرفت شفافیت گزارشهای سالانه از زمان تأسیس 1934 کار میکند، در 15 سال اخیر، یک نقش فعال را ایفا کرده است. این کمیسیون به طور مستمر به ساخت خوانایی بیشتر اطلاعیه عمومی شرکت و درک راحتتر آنها تلاش میکند. این کمیسیون سطح بالاتری از در اکتبر 1998 دستورالعمل جدید به زبان انگلیسی ساده منتشر کرد و استفاده از دستورالعمل در تهیه پیشنویس و قالببندی منشورهها در عرضه عمومی را تشویق میکند. این کتاب راهنماییهای عملی به منظور بهبود شفافیت از افشا در گزارشهای سالانه، مانند نوشتن عبارتهای کوتاه، استفاده از کلمات روشن و روزمره، جلوگیری از استفاده از اصطلاحات یک صنف خاص و غیره ارائه میکند (کومار،2014). در ایران نیز با گذشت زمان، تلاشهای زیادی برای بهبود کیفیت افشای اطلاعـات صـورت گرفته است، از جمله این تلاشها میتوان به قـانون حاکمیـت شـرکتی در سـال 1386، انتشـار گزارش کنترل داخلی در سال 1391، تشکیل کمیته حسابرسی در سال 1391 و مهمتـر از همـه، رتبهبندی شرکتها از لحاظ کیفیت افشا اشـاره کـرد. امـا کماکـان ضـعف موجـود در شـفافیت اطلاعات پابرجا است (دارابی و رام روز،143،1389) و این ضعف میتواند موجب شود که سرمایهگذار به علت عدم خوانایی کافی، اطلاعات را قابل اتکا نیابد و در جستوجوی منابع اطلاعاتی دیگر همچون منابع برون سازمانی باشد که خود ضعف بزرگی برای واحد تجاری و بازار سهام است و دو نگرانی، شامل افزایش عدم اطمینان نسبی افراد سرمایهگذار نسبت به بکارگیری اطلاعات حسابداری در اخذ تصمیمات بهینه سرمایهگذاری و افزایش عدم شفافیت را به دنبال خواهد داشت (لوگران، دونالد[xii]،1643،2014). با توجه به اینکه کارکرد مناسب بازار سرمایه میتواند کارایی، سرمایهگذاری و رشد را افزایش داده است، هر چه شفافیت و خوانایی گزارشهای مالی بیشتر باشد به همان اندازه این نقش بهتر ایفا خواهد شد. موضوع خوانایی به نحو مناسب، جامع و کامل در گزارشهای سالانه شرکتها در تصمیمگیری تعداد زیادی از افراد جامعه، به خصوص سرمایهگذاران در بازار سرمایه متأثر است (کومار،2014). یکی از مواردی که به شدت تحت تأثیر شفافیت و خوانایی اطلاعات مالی قرار گرفته، سود گزارش شدهی شرکتها میباشد که از معیارهای مهم تصمیمگیری و از مهمترین معیارهای ارزیابی عملکرد و تعیین ارزش بنگاه اقتصادی تلقی است و همواره مورد استفادهی طیف وسیعی از استفادهکنندگان نظیر سهامداران، سرمایهگذاران، کارگزاران بورس و... قرار میگیرد. از آنجایی که محاسبهی سود بنگاه اقتصادی متأثر از روشهای برآوردی حسابداری بوده و تهیهی صورتهای مالی بر عهدهی مدیریت واحد تجاری میباشد، ممکن است بنا به دلایل مختلف، مدیریت اقدام به مدیریت سود نماید (پرتوی و همکاران،11،1395)؛ و همانگونه که در هر انحراف واقعیتی سعی بر پنهان نمودن آن میباشد، بر اساس ادبیات نظری موجود، زمانی که مدیران قصد تقلب در صورتهای مالی را داشته باشند، گزارشهای مالی پیچیدهتر و با خوانایی کمتری منتشر میکنند تا بدین طریق، رفتار فرصتطلبانه خود را پنهان کنند و امکان شناسایی آن را از سوی سرمایهگذاران، تحلیلگران مالی و سایر نهادهای قانونی کاهش دهند (بلانکو ودئول[xiii]،23،2017). افشای اطلاعات و کیفیت ارائه آن، تحت تأثیر عوامل محیطی و سازمانی زیادی قـرار دارد که فرهنگ سازمانی از مهمترین آنها قلمداد میشود. فرهنگ سازمانیِ پاسخگو بـه پویـایی محیط اطلاعاتی منجر میشود و به کیفیت افشای اطلاعات توسط واحد تجاری کمک میکنـد (فخاری و محمدی،393،1395). آنجین و همکاران[xiv]، 223،2016 معتقدند که سیستمهای حسابداری تحت تأثیر عوامل محیطهای قرار میگیرند که در آن فعالیت میکنند. از ایـن رو، افشای اطلاعات که بخشی از نتایج سیستم حسابداری است، تحت تأثیر عوامل محیطی قـرار دارد. فرهنگ سازمانی مجموعهای از باورها و ارزشهای مشترک میباشد که بر رفتار و اندیشه اعضای سازمان اثر میگذارد و میتوان آن را نقطه شروعی برای حرکت و پویایی و یا مانعی در راه پیشرفت به شمار آورد. فرهنگ سازمانی از اساسیترین زمینههای تغییر و تحول در سازمان بوده و پذیرش آن از سوی کارکنان ضامن بقا و پویایی سازمان است (زرنگار،1398). حسابداری همزاد تمدن است و پیشینهای به اندازه تاریخ دارد. این محیط است که حسابداری را شکل میدهد. به بیان دیگر الگوها و اشکال مختلف حسابداری با ارزشهای مختلف، اجتماعی، مذهب، سیستمهای سیاسی و تاریخچه و پیشزمینههایی که محیط را شکل میدهند، در ارتباط است. یکی از عوامل محیطی که بر رویههای حسابداری و گزارشگری مالی اثرگذار است، فرهنگ است (آراد و عبداله زاده، 1391، 13).
3-پیشینه پژوهش ژو و همکاران[xv] (2019) به بررسی این موضوع پرداخت که آیا هزینههای حسابرسی با خوانایی گزارشهای مالی در ارتباط است. نتایج نشان داد که خوانایی ضعیف، هزینههای حسابرسی را افزایش میدهد، هزینههای حسابرسی بالاتر، خوانایی گزارشهای مالی را بهبود میبخشد. عبدالله خانی و همکاران[xvi] (2019) به بررسی تأثیر فرهنگ سازمانی بر پذیرش سیستم حسابداری مدیریت پرداختند. آنها جهت تجزیهوتحلیل دادههای مطالعه از مدل معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی استفاده کرد. نتایج مطالعه نشان داد که فرهنگ سازمانی بر کیفیت سیستم حسابداری مدیریت تأثیر میگذارد. نتایج همچنین حاکی از آن است که ابعاد و شاخصهایی که برای ساختن مدل مطالعه مورد استفاده قرار میگیرند ارزش بالایی را نشان میدهند، به این معنی که ابعاد و شاخصها نشانگر فرهنگ سازمانی و کیفیت سیستم حسابداری مدیریت در شرکتها در بورس اندونزی است. لی و همکاران[xvii] (2018) در بررسی پژوهشی تحت عنوان خوانایی گزارشهای مالی و هزینههای نمایندگی شرکت، اظهار نمودند که گزارشهای مالی، منبع اصلی اطلاعات برای تصمیمات سرمایهگذاران برون سازمانی هستند و سهامداران را قادر میسازند که بر مدیریت شرکت، نظارت نمایند؛ بنابراین، مشکلات خوانایی این گزارشهای میتواند عواقب جدی داشته باشد. نتایج آنان نشان داد شرکتهایی که گزارشهای مالی خواناتری را ارائه میدهند، هزینههای نمایندگی کمتری را نیز تجربه خواهند نمود. بلانکو و دئول (2017) تأثیر خوانایی و قابلیت مقایسهی صورتهای مالی شرکتها بر احتمال گزارشگری متقلبانه را برای نمونهای متشکل از 17967 شرکت-سال مشاهده در بازار سرمایهی آمریکا بررسی کردند. یافتههای پژوهش آنان نشان داد شرکتهای دارای گزارشهای مالی با خوانایی و قابلیت مقایسهی کمتر، احتمالاً بیشتر از سایر شرکتها به ارتکاب تقلب در صورتهای مالی اقدام میکنند. لو و همکاران[xviii] (2017) پژوهشی با هدف ارتباط میان مدیریت سود و قابل فهم و خوانا بودن گزارش سالانه در میان شرکتهای پذیرفته شده در بازار ایالاتمتحده انجام دادند. نمونه آنها شامل 26967 سال-شرکت در بازه زمانی 2000 تا 2012 است که بعد از جمعآوری دادههای مورد نظر با استفاده از صورتهای مالی سالانه روابط میان متغیرها را آزمودند. نتایج بدست آمده با روش رگرسیون پنل دیتا نشان داد که شرکتها به با استفاده از مدیریت سود خود سعی دارند اطلاعات سود را دستکاری نمایند و برای این منظور دادههای گذشته را اصلاح میکنند. دستکاری اطلاعات سود منجر به کاهش کیفیت اطلاعات صورتهای مالی سالانه میشود. نن چن و همکاران[xix] (2013) در پژوهشی به بررسی تأثیر قوانین افشا بر مدیریت سود ناشی از معاملات با اشخاص وابسته پرداختند و به این نتیجه رسیدند که به دنبال قوانین افشای تصویب شده در مدیریت سود شرکتهای تایوانی که دارای معاملات اشخاص وابسته با شرکتهای چینی بودهاند، کاهشی رخ داده است. جبارزاده کنگرلویی و همکاران در مقالهای در سال 1398 به بررسی تأثیر مدیریت سود و محدودیت مالی بر خوانایی گزارشگری مالی پرداختند. جامعـه نمـونه پـژوهش شـرکتهــای پذیرفتــه شــده در بــورس اوراق بهــادار تهــران طی دوره زمــانی 1390 لغایــت 1394 بــوده و رابطــه مــذکور در 350 ســال شــرکت مــورد بررســی قرار گرفتــه اســت نتایج حاصل از آزمون فرضیه پژوهش نشان مـیدهـد کـه مـدیریت سـود بـر خوانـایی گـزارش گـری مـالی شـرکت تأثیر منفی و محدودیت مالی اثر مثبتی بر خوانایی گزارشگری مالی دارد. به علاوه متغیرهای کنترلی اندازه شرکت و سن شرکت تأثیر مثبت و هزینه نمایندگی و رشد شرکت تأثیر منفی بر خوانایی گزارشگری مالی دارد. در حالی که اهرم مالی و ارزش دفتری به ارزش بازار بر خوانایی گزارشگری مالی تأثیری ندارد. رضوانی و برندک (1398) در تحقیق تحت عنوان خوانایی گزارشگری مالی و هزینههای حسابرسی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران بین سالهای 1390 تا سال 1397 مورد بررسی قرار دادند. برای آزمون فرضیه از رگرسیون خطی چند متغیر و دادههای ترکیبی استفاده شده است. نتایج آزمون فرضیه نشان داد که خوانایی گزارشگری مالی رابطه معنادار و معکوسی با هزینههای حسابرسی دارد؛ به عبارت دیگر هر چقدر خوانایی گزارشگری مالی بالاتر باشد هزینههای حسابرسی کمتر خواهد بود و خوانایی کمتر گزارشگری مالی باعث افزایش هزینه حسابرسی میگردد. تحقیق احمدی و قائمی (1397) به بررسی مدیریت سود و خوانایی گزارشگری مالی پرداخت. فرضیههای تحقیق با استفاده از نمونـهای متشـکل از 57 شـرکت پذیرفتـه شده در بورس اوراق بهادار تهران طی سالهای 1384 تـا 1394 و بـا بهرهگیری از الگـوی رگرسیون چند متغیره مبتنی بر تکنیک دادههای تلفیقی مورد آزمون قرار گرفت. تمرکز این پژوهش بر روی خوانایی گـزارش فعالیـت هیـأت مـدیره شـرکتهـا مـیباشـد. نتـایج مقالـه حاضر نشان میدهد مدیریت سـود واقعـی بـر خوانـایی گزارشـگری مـالی شـرکتهـا تأثیر معناداری دارد به این معنی که شرکتها در هر سال مالی که اقدام به مـدیریت سـود واقعـی نمایند، گزارش سالانه خود را در آن سال با خوانایی کمتری منتشر میکنند. صفری گرایلی و همکاران (1396) به بررسی تأثیر مدیریت سود بر خوانایی گزارشگری مالی شرکتها پرداختند. بدین منظور، برای سنجش خوانایی گزارشگری مالی از دو شاخص فوگ و شاخص طول متن و همچنین، از مدل کازنیک (1999) برای اندازهگیری مدیریت سود استفاده گردید. فرضیه پژوهش با استفاده از نمونهای متشکل از 93 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران طی سالهای 1390 تا 1394 مورد آزمون قرار گرفت. یافتههای پژوهش بیانگر وجود رابطه منفی بین مدیریت سود با خوانایی گزارشگری مالی شرکتها و به بیان دیگر، تأیید رویکرد مدیریت سود فرصتطلبانه بود. 4- اهمیت موضوع بررسی در پیشینه بازار سهام در ایران نشان میدهد که بورس ایران در مقاطعی شاهد بحرانهای مالی بوده و وقوع این بحرانها عمدتاً بدلیل عدم ارائه گزارشات مالی خوانا توسط شرکتها و به تناسب آن بر هم خوردن رابطه منطقی بین سودآوری و قیمت سهام شرکتها بوده است؛ که در مجموع موجب سلب اعتماد عمومی سرمایهگذاران و گرایش آنها به خارج کردن سرمایه از بازار سهام به بخشهای دیگر مثل بازرگانی و سرمایهگذاری در املاک گردیده است (قربانی و همکاران،23،1396). همچنین حسابداری را در بیشتر کتابهای مشهور رشتهی حسابداری، همچون نظریههای حسابداری بلکویی و هندریکسن، زبان تجارت میدانند. مراجع رسمی حرفهی حسابداری (فدراسیون بینالمللی حسابداران) نیز این پنداشت را تأیید کردهاند که حسابداری یک زبان است (ریاحی-بلکویی[xx]،2014). در دهههای اخیر، توسعه بازارهای سرمایه و پیچیدگی روزافزون بازارها و رویدادهای مالی و اقتصادی، انتظارات از حسابداری را افزایش داده و علاوه بر اطلاعات عددی و مالی، خواستار ارائه اطلاعات غیر عددی، غیر مالی و توصیفی نیز شده است. در گزارشهای توضیحی حسابداری همیشه انتخابهای زیادی وجود دارد که این انتخابها را مدیر و نویسنده انجام میدهد و در آنها درجاتی از اختیار در رابطه با محتوای گزارش و حتی شکل آن وجود دارد؛ و با توجه به اینکه تمام آنچه سیستم حسابداری انجام میدهد تحت عنوان گزارشهای مالی در اختیار استفاده کنندگان قرار میگیرد و با توجه به تأثیر فرهنگ سازمانی، میتوان گفت اثر فرهنگ سازمانی بر اختیارات مدیریت در نحوه بیان این گزارشها به بیشترین حالت خود نمود پیدا میکند؛ و با بیان این مطلب که استفاده کنندگان خارجی تنها به گزارشهای مالی دسترسی داشته و تمام تصمیمگیریهای خود را بر اساس آن انجام میدهند، وجود فرهنگهای متفاوت که منجر به بیانهای مختلفی در گزارشها گردیده است، بر این تصمیمگیریها و در نهایت سرمایهگذاری در بازار سهام تأثیر گذاشته است.
5- فرضیههای پژوهش 5-1- فرضیه اصلی فرهنگ سازمانی بر رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی تأثیر معناداری دارد.
5-2- فرضیههای فرعی
6- جامعه آماری و نمونهگیری در این تحقیق سعی بر آن است که با توجه به شرایطی که در مطالعات دیگر برای انتخاب نمونه در نظر گرفته شده و نیز شرایطی که منطبق بر وضعیت بازار سرمایه ایران باشد نمونهای از مجموعه شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران که در واقع به عنوان جامعه آماری شناخته میشود، انتخاب گردد. معیارها و شروط مدنظر برای انتخاب نمونه به شرح ذیل است:
پس از طی این مراحل تمامی شرکتهای باقی مانده مورد بررسی قرار گرفته است که تعداد نمونه انتخابی 29 شرکت است.
7- روش پژوهش روش این تحقیق از نوع همبستگی و از نظر روشهای آماری، از نوع رگرسیون است. این تحقیق مبتنی بر اطلاعات واقعی صورتهای مالی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران بوده و با روش استقرایی به کل جامعه آماری قابل تعمیم است. متغیرهای مستقل این تحقیق عبارتند از فاصله قدرت، اجتناب از عدم اطمینان، جمعگرایی درونگروهی، جمعگرایی بین گروهی، قاطعیت، تساوی جنسیت، آیندهگرایی، عملکردگرایی، نوعدوستی میباشد و متغیر وابسته خوانایی گزارشهای سالانه و مدیریت سود میباشد.
FOG= 0.4( Word per sentence+ percent of complex words) (1)
تعداد کلمات هر جمله (با تقسیم کل تعداد کلمات بر تعداد جملات در یادداشتهای توضیحی صورتهای مالی محاسبه میشود)
رابطه بین شاخص فوگ و سطح خوانایی بدین شرح است که :FOG≥18 یعنی متن قابل خواندن نبوده و بسیار پیچیده است؛ 14-18 (متن سخت)؛ 12-14 ( متن مناسب)؛ 10-12 (متن قابل قبول) و 8-10 ( متن آسان) است (صفری گرایلی و رضایی پیته نوئی،1397، 191). جهت اندازهگیری متغیر مدیریت سود از فرمول 2 استفاده میشود:
(2)
کل اقلام تعهدی شرکت i درسال t ست که از طریق فرمول 3 محاسبه میشود: (3)
تغییرات داراییهای جاری شرکت i در هر سال نسبت به سال قبل تغییرات بدهیهای جاری شرکت i در هر سال نسبت به سال قبل تغییرات وجه نقد شرکت i در هر سال نسبت به سال قبل تغییرات حصه جاری بدهیهای بلندمدت شرکت i در سال نسبت به سال قبل جمع داراییهای شرکت i در ابتدای سال
مدل کلی پژوهش (4) =
که در آن:
شایان ذکر است که برای آزمون فرضیههای ارائه شده و تجزیهوتحلیلهای آماری از روش پنل دیتا با استفاده از نرمافزار Eviews استفاده شده است.
8-یافتههای پژوهش 8-1- آمار توصیفی اصلیترین و مهمترین شاخص مرکزی که نشاندهنده نقطه تعادل و مرکز ثقل جامعه است، میانگین یک جامعه است. در حقیقت اگر مشاهدات جامعه را در یک ردیف به صورت مرتب قرار دهیم، آنگاه میانگین، نقطه ثقل جامعه خواهد بود به گونهای که جمع جبری گشتاور نسبت به میانگین صفر خواهد شد. با توجه به نتایج جدول میتوان گفت شرکتها در بورس تهران به طور میانگین دارای خوانایی گزارشهای مالی 82/17 و مدیریت سود 06/0 میباشد. بر طبق تعریف میانه اگر مشاهدات در یک جامعه به صورت صعودی مرتب شده باشند، آنگاه دادهای که در وسط دادهها قرار داشته میانه نامیده میشود. توجه به این نکته ضروری به نظر میرسد که میانه خوانایی گزارشهای مالی 64/17 و مدیریت سود 03/0 میباشد. متغیر وابسته پژوهش یعنی خوانایی گزارشهای مالی و مدیریت سود در طی دوره 8 ساله پژوهش، به ترتیب 15/0 و 16/23 در نتیجه ثبات و پایداری بالا بوده است. با توجه به اینکه دادهها به صورت پنل میباشند، عدم نرمال بودن دادهها مشکلی ایجاد نخواهد کرد.
جدول 1- آمار توصیفی
منبع: یافتههای پژوهشگر
8-2- همبستگی متغیرها شدت وابستگی دو متغیر به یکدیگر را همبستگی تعریف میکنیم. بهطور کلی ضرایب همبستگی بین 1- تا 1 تغییر میکنند و رابطه بین دو متغیر میتواند مثبت یا منفی باشد. ضریب همبستگی یک رابطه متقارن میباشد، هر چه ضریب همبستگی به یک نزدیکتر باشد میزان وابستگی دو متغیر بیشتر است، این وابستگی به معنای رابطه علت و معلولی نیست و ضریب همبستگی حرفی از اینکه کدام علت و کدام معلول است به میان نمیآورد.
جدول 2- همبستگی اسپرمن
منبع: یافتههای پژوهشگر
8-3- آزمون فرضیه اصلی نتایج نشان میدهد که اثر ویژگیهای فرهنگ سازمانی مثبت بوده است. همچنین نتایج حاکی از آن است که آیندهگرایی، تساوی جنسیتی، قاطعیت، جمعگرایی برون گروهی، جمعگرایی درونگروهی و نوع دوستی بر خوانایی گزارشهای مالی با توجه به احتمال آماره t معنیدار بوده است. اثر متغیر کنترلی اندازه شرکت مثبت و غیر معنادار و اهرم مالی مثبت و معنادار بوده است. این موضوع نشان میدهد که در شرکتهای اهرم مالی بالاتری دارند، تأثیر فرهنگ سارمانی بر رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی بیشتر است. نتایج مربوط به آماره F (00/0) نیز نشان میدهد که مدل در حالت کلی معنادار بوده و با توجه به آماره دوربین- واتسون (5/1) فاقد مشکل خودهمبستگی است. علاوه بر آن، نتایج مربوط به ضریب تعیین شده تعدیل شده نشان میدهد که در کل دوره پژوهش حدود 38% از تغییرات میزان رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی تحت تأثیر متغیرهای مستقل این پژوهش یعنی ویژگیهای فرهنگ سازمانی و همچنین متغیر اندازه شرکت و اهرم مالی بوده است. آزمون مربوط به ناهمسانی واریانسها و نرمال بودن پسماندها انجام شده است (آزمون جارک برا) و با توجه به بینکه این نتایج این آزمون بر اساس روش حداقل مربعات 24/0 و روش حداقل مربعات تعمیم یافته تخمینی 28/0 بوده است میتوان گفت پسماندها نرمال بوده است.
جدول 3- تأثیر متغیرهای فرهنگ سازمانی بر رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی
منبع: یافتههای پژوهشگر
8-4- آزمون فرضیههای فرعی
با توجه به معنادار بودن اثر فاصله قدرت بر رابطه بین مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی فرضیه فوق این پژوهش مورد تأیید واقع میشود.
جدول 4- تأثیر فاصله قدرت بر رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی
منبع: یافتههای پژوهشگر
اثر متغیر کنترلی اندازه شرکت مثبت و غیر معنادار و متغیر کنترلی اهرم مالی منفی و غیر معنادار بوده است. با توجه به معنادار بودن اثر اجتناب از عدم اطمینان بر رابطه بین مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی، فرضیه فوق این پژوهش مورد تأیید واقع میشود.
جدول 5- اثر اجتناب از عدم اطمینان بر رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی
منبع: یافتههای پژوهشگر
با توجه به معنادار بودن اثر جمعگرایی درونگروهی بر رابطه بین مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی، فرضیه فوق این پژوهش مورد تأیید واقع میشود.
جدول 6- اثر جمعگرایی دورن گروهی بر رابطه بین مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی
منبع: یافتههای پژوهشگر
اثر متغیر کنترلی اندازه شرکت مثبت و غیر معنادار و متغیر کنترلی اهرم مالی مثبت و غیر معنادار بوده است. با توجه به معنادار بودن اثر جمعگرایی برون گروهی بر رابطه بین مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی، فرضیه فوق این پژوهش مورد تأیید واقع میشود.
جدول 7- اثر جمعگرایی برون گروهی بر رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی
منبع: یافتههای پژوهشگر
جدول 8- اثر قاطعیت بر رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی
منبع: یافتههای پژوهشگر
اثر متغیر کنترلی اندازه شرکت مثبت و غیر معنادار و متغیر کنترلی اهرم مالی مثبت و غیر معنادار بوده است. نتایج مربوط به آماره F(00/0) نیز نشان میدهد که مدل در حالت کلی معنادار بوده با توجه به معنادار نبودن اثر تساوی جنسیتی بر رابطه بین مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی، فرضیه فوق این پژوهش مورد تأیید واقع نمیشود.
جدول 9- اثر تساوی جنسیتی بر رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی
منبع: یافتههای پژوهشگر
اثر متغیر کنترلی اندازه شرکت مثبت و غیر معنادار و متغیر کنترلی اهرم مالی مثبت و غیر معنادار بوده است. با توجه به معنادار بودن اثر قاطعیت بر رابطه بین مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی، فرضیه فوق این پژوهش مورد تأیید واقع میشود.
جدول 10- تأثیر آیندهگرایی بر رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی
منبع: یافتههای پژوهشگر
با توجه به معنادار بودن اثر عملکرد گرایی بر رابطه بین مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی، فرضیه فوق این پژوهش مورد تأیید واقع میشود.
جدول 11- اثر عملکرد گرایی بر رابطه بین مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی
منبع: یافتههای پژوهشگر
اثر متغیر کنترلی اندازه شرکت مثبت و غیر معنادار و متغیر کنترلی اهرم مالی مثبت و غیر معنادار بوده است. با توجه به معنادار نبودن اثر قاطعیت بر رابطه بین مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی، فرضیه فوق این پژوهش مورد تأیید واقع نمیشود.
جدول 12- اثر نوع دوستی گرایی بر رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی
منبع: یافتههای پژوهشگر
9-بحث و نتیجهگیری تحقیقات بیانگر آن است که شرکتها در بازارهای امروزی تمایل به استفاده از رویههای خاص به نحو دلخواه خود را دارند؛ و این تمایل مرتبط با فرهنگ هر سازمان میباشد. همانطور که بیان شد حسابداری میتواند تحت تأثیر فرهنگ هر سازمان باشد. هدف اصلی تهیه صورتهای مالی و افشای اطلاعات مالی فراهم کردن اطلاعاتی مفید در رابطه با وضعیت مالی و نتایج عملیات واحد تجاری برای تصمیمگیری استفادهکنندگان است (علوی و همکاران،23،1398). رقم سود نیز یکی از اجزای اطلاعات صورتهای مالی است که در تصمیمگیری اشخاص برون سازمانی جهت برآورد ارزش سرمایهگذاری و ارزیابی عملکرد شرکت، مفید است. لورنس (2013) معتقد است که در صورتی، صورتهای مالی دارای محتوای اطلاعاتی هستند که شفاف بوده و سهامداران در مقایسه با سایر شاخصهای عملکرد از قبیل سود نقدی، جریانهای نقدی و تغییرات سود، اتکای بیشتری بر اطلاعات مربوط به سود دارند. همچنین با عنایت به بسترهایی چون تضاد منافع و عدم تقارن اطلاعاتی بین مالکیت و مدیریت، امکان تحریف و دستکاری اطلاعات توسط مدیریت وجود دارد (دستگیر و حسنی،4،1392). شفافیت، هسته مرکزی گزارشگری مالی بوده و شفافیت گزارشگری مالی به معنای ارائه قابل درک واقعیتهای اقتصادی واحدهای تجاری از طریق گزارشهای مالی است. از طرف دیگر، مدیریت سود، گزارش غیر واقعی عملکرد اقتصادی واحد تجاری است که به منظور گمراه نمودن برخی ذینفعان و یا تحت تأثیر قرار دادن نتایج قراردادی انجام میگردد (زلقی و مشهور،161،1397). افشای اطلاعات و کیفیت ارائه آن، تحت تأثیر عوامل محیطی و سازمانی زیادی قـرار دارد که فرهنگ سازمانی از مهمترین آنها قلمداد میشود. فرهنگ سازمانیِ پاسخگو بـه پویـایی محیط اطلاعاتی منجر میشود و به کیفیت افشای اطلاعات توسط واحد تجاری کمک میکنـد (فخاری و محمدی،1395). اگر بپذیریم که حسابداری نوعی سیستم اطلاعاتی باز است، باید انتظار داشته باشیم که از این ابعاد تأثیر بپذیرد؛ چرا که در جامعهای با فرهنگ پنهانکاری بـه منظـور حفـظ قدرت، اطلاعات محدودتری گزارش میشود؛ در حالی که فرهنگ شفاف تأکید بیشتری بر ارائـه اطلاعات شفاف دارد. نتایج بیانگر آن است که از میان 9 متغیر فرهنگ سازمانی 6 متغیر آن بر رابطه خوانایی گزارشهای مالی و مدیریت سود تاثیرگذار است؛ و بین 3 متغیر دیگر (فاصله قدرت، اجتناب از عدم اطمینان، عملکردگرایی) و این رابطه، ارتباط معناداری وجود ندارد. اثر متغیر کنترلی اندازه شرکت مثبت و غیر معنادار و اهرم مالی مثبت و معنادار بوده است. در سازمانها با فاصله قدرت زیاد، به دلیل مرتفع شدن ساختار سازمانی، موانع ارتباطی زیادی به وجود می آید، بدین جهت اطلاعات به طور باز و صادقانه جریان پیدا نمیکند (فنگ و همکاران[xxi]،2013، 30) و با توجه به اینکه عدم صداقت در گزارشهای مالی منجر به مدیریت سود و عدم خوانایی این گزارشها میشود، انتظار میرود که بین فاصله قدرت و رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی ارتباط معناداری وجود داشته باشد؛ که در پژوهش فوق رابطه معناداری مشاهده نشده است و این میتواند به دلیل ساختار خاص شرکتهای نمونه باشد. اجتناب از عدم اطمینان بالا منجر به ایجاد ساختارهای بوروکراتیکی میگردد که در برابر تغییر و نوآوری مقاومت میکنند (جوی و کلب[xxii]،2009، 69). ساختارهای بوروکراتیک موجب افزایش فساد در سازمان میگردد (سلیم و بنتیس[xxiii]،2009، 165). با توجه به اینکه در شرایط فساد مدیران انگیزه بیشتری جهت مدیریت سود و گزارشهای مالی با خوانایی کمتر دارند، انتظار میرود که بین اجتناب از عدم اطمینان و رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی رابطه معناداری وجود داشته باشد؛ که در پژوهش فوق رابطه معناداری مشاهده نشده است و این میتواند به دلیل ساختار خاص شرکتهای نمونه باشد. عنوان میشود که در فرهنگهای جمعگرا احتمال این که افراد متوسل به رفتارهای فرصتطلبانه شوند، کم است (جوی و کلب،69،2009). با توجه به اینکه مدیریت سود و عدم خوانایی گزارشهای مالی یک رفتار فرصتطلبانه میباشد انتظار میرود که بین جمعگرایی بین گروهی و رابطه دو متغیر مذکور ارتباط معنادار وجود داشته باشد؛ که در پژوهش فوق رابطه معناداری مشاهده شده است. در جوامعی با جمعگرایی درونگروهی فرصتهای برابر برای همگان وجود ندارد، این احتمال ارائه گزارشهایی با مدیریت سود بیشتر و خوانایی و شفافیت کمتر را افزایش میدهد (جوی و کلب،2009، 69)؛ بنابراین انتظار میرود که بین جمعگرایی درونگروهی و رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی رابطه معناداری وجود داشته باشد؛ که در پژوهش فوق این رابطه مشاهده شده است. هر چند قاطعیت باعث افزایش قاطعیت درون سازمانی میشود ولی به دلیل ایجاد جاه طلبی در مدیران میتواند باعث افزایش مدیریت سود و کاهش خوانایی گزارشهای مالی شود. به همین دلیل انتظار میرود که بین قاطعیت و رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی رابطه معناداری وجود داشته باشد؛ که در پژوهش فوق این رابطه مشاهده شده است. در جوامع با تساوی جنسیتی عمدتاً افراد تمایل دارند که رفتارهای حمایتی و کمککننده از خود بروز بدهند که میتواند به افزایش اعتماد در سازمان کمک کند (سلیم و بنتیس،2009). کاهش مدیریت سود و افزایش خوانایی گزارشهای مالی منجر به افزایش اعتماد میشود به همین دلیل انتظار میرود که بین برابری جنسی و رابطه دو متغیر عنوان شده، ارتباط معنادار وجود داشته باشد؛ که در پژوهش فوق این رابطه مشاهده شده است. تفکر بلند مدت مستلزم ایجاد اعتماد از طریق کاهش مدیریت سود و افزایش شفافیت در گزارشهای مالی میباشد؛ و با توجه به اینکه شفافیت منجر به خوانایی گزارشهای مالی میشود، انتظار میرود بین آیندهنگری و رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی رابطه معناداری وجود داشته باشد؛ که در پژوهش فوق این رابطه مشاهده شده است. عملکردگرایی به میزانی اشاره دارد که یک سازمان بهبود عملکرد را تشویق میکند (جوی و کالب،2009). با توجه به اینکه کاهش مدیریت سود و افزایش شفافیت گزارشهای مالی منجر به افزایش عملکردگرایی شده، انتظار میرود بین عملکردگرایی و رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی رابطه معناداری وجود داشته باشد؛ که در پژوهش فوق این رابطه مشاهده نشده است. پژوهشها نشان میدهد که در جوامع با نوع دوستی بالا شرکتها در پی افزایش اعتماد هستند که یکی از راههای افزایش اعتماد افزایش شفافیت و به دنبال آن خوانایی گزارشهای مالی و کاهش مدیریت سود میباشد؛ بنابراین انتظار میرود بین نوع دوستی و رابطه دو متغیر مذکور معناداری وجود داشته باشد؛ که در پژوهش فوق این رابطه مشاهده شده است. با توجه به اینکه نتایج بیانگر وجود تأثیر معنادار عمده متغیرهای فرهنگ سازمانی بر رابطه مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی میباشد، میتوان گفت نتایج با تحقیقات ژو و همکاران (2019) که خوانایی را بر هزینه حسابرسی موثر دانستند، عبدالله خانی و همکاران (2019) که نشان داد فرهنگ سازمانی بر سیستم حسابداری مدیریت تأثیرگذار است، لو و همکاران (2017)، جبارزاده کنگرلویی و همکاران (1398)، احمدی و قائمی (1397) و صفری گرایلی و همکاران (1396) که رابطه معناداری بین مدیریت سود و خوانایی گزارشهای مالی مشاهده کردند، همجهت میباشد.
[1]- گروه حسابداری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. riahimohadese@yahoo.com [2]- گروه حسابداری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. نویسنده مسئول. a.tavangar@iauctb.ac.ir
[i] Yang [ii] Miller [iii] Li [iv] Lawrence [v] Tan, Wang, Zhang [vi] Mirz, Brown [vii] Deegan [viii] Luo,Li, Chen [ix] Kumar [x] Hasan and Habib [xi] Hooghimstra [xii] Loghran,McDonald [xiii] Blonco, Dhole [xiv] Anjil, Danielle, Lakhal [xv] Xu, Fennado, Tan, Zhag [xvi] Abdollah Khani [xvii] Lim, Chalmers, Hanlon [xviii] Lo; Kin, Ramos; Felipe, Rogo and Rafael Rogo [xix] Nen-Chen, R.H., Jeng, C, Ying, W [xx] Riahi-Blkaoui [xxi] Fang, Grant, Strang [xxii] Joy, Kolb [xxiii] Seleim, Bentis | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
مراجع | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
یادداشته | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
آمار تعداد مشاهده مقاله: 788 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 546 |